Remedium

"Jeg foretrekker fiolin fremfor flygel." "Jaså, er De også musiker?" "Nei, jeg arbeider i flyttebyrå." Ein av dei absolutte favorittvitsane våre det der, subtil i si enkle form. Grunnen til at vi nemner han, er at han har fått fornya relevans for oss i det siste, i og med at vi har drive og flytt i stor stil.

Fyrst døydde jo farfaren vår, som var ein enkjemann langt opp i åra. Han etterlét seg ei stor leilegheit i det såkalla Melhuset i nedre Mællus, ei leilegheit fylt til randa av alskens eigedelar samla opp gjennom eit langt liv med stor sans for kuriosa og partikularia. Det var fullt i alle skuffer og skap, og det var fullt av skuffer og skap. Mange klenodium, sjølvsagt, men òg ein del skrammel, og generelt nokså mykje som vi ikkje såg oss den ringaste råd for å ta vare på. Fyrst inviterte vi kjentfolk til å koma og forsyne seg med det dei måtte attrå, eit tilbod veldig fåe nyttiggjorde seg. Men i det minste hadde John Gunnar Kristiansen næringsvit, og leilegheita hans på Tempe er no ein miniatyrversjon av leilegheita til farfaren vår, med mellom anna eit barndomsbilete av vesle oss på veggen, forutan rosemåla kråskap og andre nasjonalromantiske praktgjenstandar i fleng. Han hevdar òg at skrømtet av farfaren vår har kome på mang ei vitjing i det siste, for å koke syltynn kaffi og eta bittesmåe stykke salttekake. Men det er ei anna historie. Vidare ringde vi til ein auksjonarius, som kom og henta det han trudde kunne seljast. Vi var faktisk til stades på auksjonen i samfunnshuset på Klett då gjenstandane frå daudsbuet vart ropa opp. Det var ei bisarr, men absurd oppleving. Vi hadde trudd at mykje av dette rammelet ville bli tungt å selja, men her var det flust av landsens skrotnissar som sat og nibaud kvarandre i hel, nærast på trass og av gamal vane. Ta ein liten eggvarmar, til dømes, i keramikk, forma som ei fargerik høne: "50 kroner!" "100 kroner!" "150!" "200!" "250!" Der døydde det, før vinnaren av bodrunden stolt strena fram mot notariusen, idet han lét falle ein velnøgd liten merknad: "No vart det høn, ja!" Vi kunne ikkje anna enn le, og plukke med oss 15 laken heim att i bukselommene, som ikkje di mindre kjendest mykje lettare enn berre timar tidlegare, då dei var fulle av keramikkeggvarmarhøner. Men samstundes felte vi ei tåre ved tanken på den kjære, gamle farfaren vår, som no har ete sitt siste egg. Verre likevel var det med alt vi måtte bera ned i fyrsteetasjen i Melhuset, der det ligg ein bruktbutikk: Dei fekk så mange velspekka pappesker og svartsekkar av oss at lageret deira rann fullstendig fullt, slik at sjefsekspeditrisa til slutt måtte seia at nok var nok, dei kunne rett og slett ikkje ta imot meir. Men morgonen etter var ho ikkje der, det var berre dei inkjeanande unge døtrene hennar som sat og styrde butikken, så då nytta vi høve til å lure inn endå nokre hundre kilo materie.

Midt oppi arbeidet med å få rydda og ikkje minst selt denne leilegheita på Mælus, presterte vi å smelle sambuaren vår på tjukka. Dimed skulle vi helst òg hatt eit nytt husvære, i eit litt meir barnevenleg miljø enn ein trekkfull bygard i Ila, enn seia ein parkeringsplass i Melus sentrum, der det forresten berre bur folk over 70. Så vi kjøpte ein andre- og ein tridjeetasje i det veldrivne burettslaget Risvollan i Trondheim, med tri soverom, veranda og utsikt over halve byen. Meir om dette seinare. Men dimed måtte vi jo òg flytte ut av leilegheita i Ila, og for å seia det enkelt: All denne flyttinga er grunnen til at det har vorte smått med skriving på bloggen i det siste. Men vi kan garantere at det vil bli betre når vi no etter kvart får ein unge til å hjelpe oss, både med skrivinga og finansane og ymist praktisk arbeid.

Før ville vi sagt som Áillohaš: "Mitt hjem er mitt hjerte. / Det flytter med meg." Det kan vi for så vidt framleis seia, det er like gyldig. Men å arbeide med flyktningar, som vi gjer, gjev ein litt ekstra perspektiv på dette med flytting og ein heim og alt det der. Spesielt vanskeleg er skilnaden på "hjem" og "hjemme", og ikkje minst kva preposisjonar ein skal bruke i lag med desse orda. Kvar dag høyrer vi formuleringar som: "I går jeg sitter på hjemme." "Nå jeg skal gå til hjem." Konklusjonen er eigentleg at ein skal vera veldig glad for at ein faktisk har ein heim, eit tak over hovudet og nokre møblar under det taket. Det er så visst ikkje alle forunt.

Sadomasochismen 16/17

Overskrifta er eit ordspel av det avanserte slaget, så det er nok best om vi forklårer det fyrst som sist. For den årlege seriemeisterskapen i bridge nyttar ein ofte forkortinga SM. Same forkorting blir nytta for sadomasochisme. Dette hadde ikkje vore så artig, om det ikkje var for at bridge, og seriemeisterskapen i bridge spesielt, har noko veldig sadomasochistisk ved seg.

I årets sesong, til dømes, ville vi ikkje eigentleg spela i 2. divisjon på Økern i Oslo. Vi ville spela i 3. divisjon i Soknedal eller til naud på Sunndalsøra. Men vi måtte spela i 2. divisjon likevel, fordi vi vann 3. divisjon i førre sesong. Så vil vi så absolutt ikkje spela i 1. divisjon neste sesong, men likevel låg vi og leia 2. divisjon etter fyrste spelehelga, og gjennom det meste av andre helga. Men så kan ein liksom ikkje drive og tape heller, for det smertar jo enormt. Kvart einaste vesle egg, frå makker ikkje minst, er ei smerte av infernalske proporsjonar! Å tape eit spel er forferdeleg! Med denne innstilllinga seier det seg sjølv at ein ligg under det kandinske åket, det sibirske valet, at ein fell mellom to stolar infiserte med høvesvis pest og kolera, at ein er fanga i ein motbydeleg Morton's gaffel! Frivillig å utsetja seg for alt dette, kan ikkje vera noko anna enn sadomasochisme. Men, og dette er viktig, vi hugsar Yogi Berras kjende doktrine: "When you come to a fork in the road, take it."

Meir orkar vi ikkje å seia om seriemeisterskapen 16/17 i dette mediet. Men dei som vil lesa fleire detaljar, kan teikne eit urbilleg abonnement på Boye Brogelands litterære tidsskrift Bridge i Noreg, der vi i fyrstkomande nummer har på trykk ei lengre avhandling om akkurat seriemeisterskapen.

 

La Sacre du printemps

Allereie i lang tid no har det gått mot lysare tider. Det er jo eigentleg ingen skikkeleg vinter i denne byen, i grunnen går det rett frå haust til vår, og no er det meir eller mindre vår. Vi hadde mistanke om det alt for fleire veker sidan, men fekk endeleg prov då vi nyleg granska programmet til Trondheim symfoniorkester: Dei sette opp Stravinskijs Vårofferet. For verkeleg å få den heilt store vårkjensla, fann vi ut at vi måtte gå og høyre det. Den gode venen vår, smørsongaren Sverre Johan Aal frå Øvre Kvam, skaffa oss billettar som var nesten gratis.

Showet opna med Prokofjevs Skytisk suite, som i grunnen var heilt fantastisk den òg. Men vi hadde diverre liten kjennskap til dette verket på førehand, og veit framleis lite å seia om det. Det same med neste post på programmet, Prokofjevs Fiolinkonsert nr. 1, der ei ung asiatinne fekk synt seg fram som ein sann virtuos på fela. Så var det pause, og vi gjekk ut for å skule på kultureliten, som dreiv og "mingla" kvarandre oppetter lysken. 

Igor Stravinskij var ein dyktig komponist, og sannsynlegvis òg ein triveleg kar.

Men så, så var det høgtid. Fråveret av ballettdansarar gjorde oss ikkje så mykje, det er uansett musikken som er hovudsaka for vår del. Vårofferet er i sanning eit fortreffeleg verk, som vi har likt heilt sdan barndommen. Frå den karakteristiske fagottsoloen i opninga, berre ballar det på seg med den eine urkule vrien etter den andre. Meir vidløftige analysar skal vi ikkje prøve oss på, for det er dømd til å mislykkast. Når det gjeld musikk, tenkjer vi ikkje langs serleg meir avanserte skalaer enn den som går frå "briljant" til "møkk", og Vårofferet er på den briljante sida. 

Litt skuffande var det riktig nok at ingen i salen såg ut til å vera totalt usamde med oss, som tilfellet unekteleg var under den legendariske uroppsetjinga av Vårofferet i Paris i 1913, då folk protesterte høglytt og kasta støvlar og egg og det som verre var. Vi er ganske overtydde om at det einkvan stad i salen også no i 2017 må ha sete ein tverr, snurt wienarklassisist som berre lengta etter ein klaversonate av Mozart, og som verkeleg hadde lyst til å kaste støvelen sin på dirigenten. Men vedkomande kjende seg vel trykt langt ned i stolen av dei kulturelle maktmekanismane i den ugudelege tida vi lever i, der heidensk musikk à la Vårofferet altså utruleg nok har vorte gjengs.

Det som er sikkert, er at vi for vår del gjekk ut av lokalet i svært godt humør. For Vårofferet sluttar jo som kjent med den såkalla "Offerdansen", der den unge jenta som er utvalt til å ofrast til jorda og åndene for godt vêr og rik grøde, dansar mellom dei vise eldste. Det er med andre ord openbert at ho faktisk vil bli ofra, og dimed kan vi alle, i år igjen, vera sikre på at våren vil bli fin. Kos dykk! 

Same same, but different

Overskrifta var det tidlegare namnet på éin av dei to pubane i Lakselv, men han gjekk konkurs. Ein annan veldig god vits, som diverre òg seier mykje om det tragiske identitetstapet hjå mange samar, fekk vi servert av sørsamen Tor-Ove Reistad frå Askim. Han var i si tid faktisk sambuar med den mørkhuda samen i filmen Svidd neger. Men uansett, vitsen går som fylgjer: Éin eller annan idiot spør ein tradisjonell reindriftssame: "Er din bror også same?" Samen svarar: "Nei, han er bilmekanikar."

Vi kan berre orsake at vi er litt på etterskot, men her kjem omsider nokre minne frå Tråante 2017, ei rettleg kalasveke her i byen. Samar frå fjern og nær stimla saman for å feire seg sjølve, og i kjent stil lurde vi oss med på partyet vi òg.

Allereie den fyrste laurdagen i festivalveka tenkte vi oss opp til Sverresborg folkemuseum for å oververa opninga av ei duodjiutstilling. Vilde inviterte med ei venninne, og vi, mest på spøk, kameratane våre John Gunnar Kristiansen og Vidar Haavik. Overraskande nok var dei svært huga på å feire det samiske folket. I ein slik grad, faktisk, at dei alt i forkant av utstillingsopninga hadde byrja feiringa på Kafé Larssen. Dei kom heim til oss i drosje, og forlanga at vi òg måtte køyre drosje til Sverresborg. Vel framme gjekk dei straks og sette seg i tipien, som dei kalla lavvoen, og gjorde Gud veit kva der inne, medan vi andre stod ute og hutra og fraus og høyrde på banale taler frå alskens notabilitetar. Då vi etterpå gjekk inn i tipien for å leite etter dei to unge frøyværingane, hadde dei allereie gått inn på den nærliggjande tavernaen og kjøpt ei flaske raud vin. Vi kan berre vone at det i det minste dreidde seg om den pensjonerte lektor Øyvind Finnes kreklingvin frå Brennelv. Feiringa vart så til dei gradar samisk at John Gunnar måtte berast ned trappa og inn i nok ein drosje, som vonarleg køyrde han heilt til Láhpoluoppal. 

Dagen etter var vi på endå ei utstillingsopning, no av ei samling samisk biletkunst på Galleri Hanne i Kongensgata. Vi hadde med oss Jon "Jon-Jon" Eiesland, som synte forbausande store kunnskapar om dette med måling. Det var mange svært pene bilete å sjå. Litt skuffande var det derimot at joiken som arrangørane reklamerte med, vart avlyst. Men, tradisjonen tru på slike fornemme tilstellingar, vart det i det minste servert kvitvin, som vi berre kan vone var heimbrent frå Indre Billefjord. 

Jon Eiesland og underteikna framfor flott samisk måleri av fjell. Legg merke til buttonen på jakka vår, med tekst "Snakk nordsamisk te mæ!" Det språket forstår vi ikkje stort av, så då har vi ei god orsaking for ikkje å svara.

Dagen etter var vi i dei gamle lokala til Frostating lagmannsrett på Kalvskinnet, for å sjå kammerspelet Fra Kautokeino til Kalvskinnet. Det handla om Elen Aslaksdatter Skum, ei av dei straffedømde etter opprøret i Kautokeino i 1852. Ho vart sendt til tukthuset på Kalvskinnet for å avtene straffa si. Historia er jo interessant, men vi vil nok ikkje seia det same om denne dramatiseringa. Ho var, om vi må få seia det enkelt, eit makkverk. Men kva veit vel vi om dramatikk.

Då hadde vi litt meir sans for filmen Solens sønn, som gjekk vi på Nova kino og bivåna. Han dreidde seg, som alle vel forstår av namnet, om multikunstnaren Nils-Aslak Valkeapää, kjent som Áillohaš. Meir enn éin gong har vi sitert dei vakre dikta hans. Vi vil framleis påstå at dei gjer seg betre på papir enn på film, men i det minste var det mange fine naturbilete og ein del god musikk i filmen. 

Ikkje uventa fekk vi òg treffe gamle samiske vener denne veka. Den før nemnde Atli Konràðsson, islandsk same frå Lakselv, var til dømes attende i Trondheim. Vel å merkje kom han hit i samband med matematikkstudia sine, ikkje i samband med samefestivalen. Tvert imot var det kanskje delvis for å sleppe unna alt som har med samar å gjera, at han i utgangspunktet reiste sørover. Lite ana han at det skulle vera samefestival i Trondheim akkurat den veka han var her, så han vart nok litt skuffa. Men han er ikkje den som øydelegg ei god stemning. Vi feira samane på puben Den gilde granne, ved å spela samisk bridge og drikke brent rugmjøl og vatn, ein samisk tradisjonsdrikk kalla kvas. 

Samen Asfrid Olaug Karlsen frå Kistrand, ein granne av oss frå Lakselv, var òg til stades i byen. Ho brenn vel å merkje ikkje berre for den samiske saka, men òg for den kvenske. Såleis hadde det seg at ho inviterte oss til eit eksklusivt møte i regi av Norske kveners forbund, Ruijan Kveeniliitto, om opprettinga av eit kvensk lokallag i Trøndelag. Ho hugsa nok at vi, den tid vi budde i Porsanger, vart misbrukte av det lokale kvenlaget til å skrive i lokalavisa om alle tenkjelege kvenske saker, som kvensk årsmøte, kvensk gudsteneste, kvensk flagg, kvensk konsert, kvensk språkreir, kvensk busstur, kvensk suppe, kvenske museumsgjenstandar, for ikkje å nemne historisk kvensk fjøs. Men det var ikkje utan grunn, for sambuaren vår er faktisk litt kven, med røter i Kemi, Kuusamo og seinare den gamle norske kvenhovudstaden Vadsø, kvensk Vesisaari. Så Vilde vart òg med på møtet, etter sterkt press frå oss, og plutseleg hadde det skjedd, akkurat det ho frykta: Ho vart ufrivillig utpeikt til ein slags leiarfigur i nye Trøndelag kvenforeining. Ho kan ikkje lenger flykte frå dei kvenske røtene sine, ho må sjå den kulturelle arven sin i kvitauga, og for alltid arbeide knallhardt og gratis for kvenfolkets nokså vonlause sak. Vi for vår del skreiv ein inspirert liten artikkel om møtet til den kvenske avisa Ruijan Kaiku, og tener vel fort eit laken på denne. 

Kven dette er? Same kven som omtalt over, sambuaren vår Vilde. Aktuelt i lag med den synske Lebesbymannen i Lebesby ved Laksefjorden. 

Då gjenstår det berre for oss å dra ein endå betre vits, som vi har kome på heilt sjølve. Førestill dykk at dette er langt nord, sjukt langt nord, i ein bjørkeskog, til dømes, med mygg og joik og gammer og nordlys til alle baugar og kantar, og ein tilfeldig tulling som spør ein annan tølpar: "Kven er du?" Men den andre svarar uttrykkslaust: "Det kan vera det same."

Steinknuseriet

I julegåve av vår kjære sambuar fekk vi ein helgetur til Røros. Ho har nok forstått at vi, i det pissvåte trondheimske vinterhelvetet, stundom drøymer oss attende til dei stabile 10, 20, 30 kuldegradane i Porsanger, det evige klårvêret som blir pryda av nokre perlemorsskyer i blåtimen, og nordlys og stjerner etter at mørkret attervender. Så ho ynskte å glede oss ved å skipe til denne utflukta til det som vitterleg er eit av Noregs kaldaste stelle, eit stort offer frå ei som misliker kulde nesten like sterkt som vi misliker varme. Mytji lys avskyr vi forresten òg. Vi gjekk på snøggtrænet på Skansen stasjon laurdag morgon, og sanneleg møtte vi kjentfolk. Hans Arne Forseth frå kvisslaget Levon Helm sat der og skulle til Haltdalen og vitje slektningar. Så då hadde vi jo rikeleg med godt selskap på den vakre turen gjennom eit stendig meir vinterleg landskap.

Vel framme på Røros, sørsamisk Plassje, vandra vi litt ikring og tok nærare i augnesyn denne pittoreske og ikkje minst historiske småbyen, som vi eigentleg aldri har granska i detalj tidlegare. Det er ein underleg stad, det er det ingen tvil om. Innbyggjarane i den gamle delen av byen lever jo i ei halvt uverkeleg verd, ein slags filmkuliss, fanga mellom gamal og ny tid. På den andre sida er byen, interessant nok, kjent for eit glimrande narkotikamiljø. Vi gjekk på ein kombinasjon av galleri og kafé, Tomasgaarden, og drakk ein lokalprodusert bayer, medan ein eller annan minst like lokal trubadur spela nokre svisker i kategorien "cowboy i solnedgang". Det var nesten for idyllisk. Heldigvis slo han plutseleg fullstendig om, til aggressive og absurde hits signert Røros' store viselegende Per Bergersen, som 29 år gamal skal ha fått hjelp av ein kamerat til sjølvmord per skytevåpen. Eitt av albuma hans er faktisk innspela på akkurat den gallerikafeen der vi sat denne januarettermiddagen, og høyrde framførd mellom andre klassikaren "Svidd cornflakes", som det høver godt å sitere litt ifrå: "Ungen til nabo'n ligger på veien / og hyler på mora si, men hu ækk'e der, / og selv om hu var der, så blei det ikke bedre, / for mora til ungen til nabo'n er dau!"

Konsert med glimrande trubadur på Røros. Stolpen gjer han utydeleg, men det er like greitt, for det var primært i røysta han hadde sin forse.

Dette til djup ettertanke, då det fort kan bli for mykje fjellhytteurnorsk skismøringsnarsissisme på ein stad som Røros. Elles kunne vi skrive mangt og mykje om alt vi såg og opplevde i Bergstaden, historiske detaljar frå det glimrande gruvemuseet, og så vidare. Men Røros ligg jo ikkje serleg langt unna noko som helst, så det er i grunnen berre å dra dit. Fer de no snart, er det òg ein sjanse for at de vil vera heldigare med vêret enn vi var. Temperaturen kraup nemleg berre så vidt under 10 kuldegradar under opphaldet vårt, så det seier seg sjølv at vi sveitta som ein gris. Men utover dette var det ein flott og minnerik tur.

Bilbeistet

Liten anekdote. Her om dagen vart vi kalla opp i Soknedalen for å spela bridge med Berkåks Stein Bjerkset, ein aftan i den såkalla Gauldalsserien. Vi skulle vikariere for Størens Reidar Bårseth, som òg var den som førespurde oss, og som brukte store ord om kor fantastisk artig vi ville få det der oppe i Soknedalen denne onsdagskvelden i januar. Jau då, vi kunne fått det artig, viss vi berre hadde gjort som vanleg, og sete på med Trondheims Asgeir Langen oppover. Men av praktiske årsaker hadde vi ikkje tid, vi måtte bruke vår eigen elendige bil til eit anna føremål rett i forkant, og deretter suse ned og plukke opp Langen, og så fyke vidare i retning Soknedal, alt i eit forrykande tempo.  

For det fyrste heldt vi på å drepe både oss sjølve og Langen, då ein eller annan labyrintisk kvervelvegspiral nær Siemens-bygget nesten narra oss til å kaste oss ut i feil køyreretning på sjølve E6. Dinest råka vi på ein ofseleg snøstorm litt sørom Støren, og køyrde i praksis i blinde. Men ikkje noko av dette var eigentleg så ille, for om vi kom litt for seint til offisielt starttidspunkt, så stod soknedalingane og singsåsbyggen, budalingane og høkerane uansett framleis på trappa og togg på pipene sine. Nei, det verste var fylgjande: «Skal du ha ein øl?» spurde Bjerkset, så å seia idet vi gjekk inn døra til restauranthuset og spelelokalet Soknatun. Vi hadde hatt ein stressande dag, og lite freista meir enn nettopp ein roleg øl, servert av den grasiøse tyrkaren i baren. Men vi kunne ikkje drikke, for vi hadde jo bilen med! 

Stein Bjerkset i Soknedals solvegg med ein kopp øl. 

Bjerkset, einbeint og nesten blind og med hyppige psykotiske anfall, han køyrer sjølvsagt ikkje anna enn snøscooter. Han er ein lykkeleg og harmonisk jævel, gjer alltid nøyaktig som han vil. Det gjorde vi òg – inntil for eit halvår sidan. Men så skulle vi altså på daud og liv ta lappen, og var endåtil nøgde med å greie det! Snakkar om idioti! For kva skjer? Jo, plutseleg ein aftan sit ein der, klaskar kort og hoiar og skrik, i Soknedal av alle dalar. Men kva drikk ein? Sodavatn! Ikkje anna enn sodavatn! Bjerkset, den gamle piraten, han kvelvar i seg den eine sprudlande ølen etter den andre, men vi, vi! Nei då. Ingenting, absolutt ingenting. Sorrig og avholdenhed, som det heiter i diktet. Det er verkeleg så gale at det ikkje er godt for noko. Men berre vent, og sann våre ord: Ein vakker dag skal vi miste lappen, og då skal alt bli bra igjen.  

Tadsjikistans vakre Maja

Ei av dei betre venninnene våre er litteraturvitarska Maja Kovskij. Ho vil vera kjent for nokre av dykk, fordi ho dei seinaste fem åra har skrive spalta «Kort fortald» i magasinet Norsk Bridge. Denne føljetongen har dreidd seg om kortspel i litteraturen, og omtalt så forskjellige verk som Stagnelius’ dikt «Grymt verklighetens hårda band mig trycka» og David Foster Wallaces roman The Broom of the System, Tennessee Willams’ drama A Streetcar Named Desire og Jostein Gaarders barnebok Kabalmysteriet – berre for å nemne nokre. Men no er det slutt: Underteikna har sagt opp jobben som redaktør, Bridgeforbundets medlemsblad blir med dette lagt på is, og Maja mister den faste inntekta ho alltid har hatt for å skrive til bladet, ein tjuepakning Lucky Strike per nummer. Men før vi gjev henne ein sist klask på baken, vil vi gjerne slå av ein liten prat med dette fabelaktige kvinnfolket. 

Vi vart kjende med Maja då vi i ungdomsåra var på studietur til Minsk. Ho hadde ride dit heilt frå Pamirfjella i Tadsjikistan i lag med faren og brørne sine, for å selja hesteskinnshuver på marknadsplassen. Vi visste lite om tadsjikisk kultur den gongen, men kom i prat med henne om den kjende kirgisiske diktaren Tsjingiz Ajtmatovs kortroman Den flekka hunden som spring langs havets rand, og fann verkeleg tonen. Då vi nemnde at vi kom frå Noreg, fekk vi tilbod av Majas far om å kjøpe henne som brur, i byte mot ei stiftemaskin vi hadde med oss. Maja sjølv protesterte ikkje, då ho nørde ei sterk interesse for den norske poeten Emil Boyson, og ynskte å studere han i eit naturleg miljø. Ekteskapet verka difor som ei minneleg ordning, men diverre skulle det syne seg å bli turbulent. Vi var trass alt berre fjorten år gamle, ho tolv, og etter fåe månader vart vi skilde. Ho gjekk vidare med ein doktorgrad i litteraturvitskap ved Folkemusikkakademiet i Rauland, men vi heldt kontakten og vart verande gode vener.

– Og Maja, fortel lesarane våre litt om deg sjølv.

– Fyrst av alt: Kva lesarar? Etter kva eg forstår, har denne bloggen eit forsvinnande lite publikum. Så dette intervjuet er nokså poenglaust, spesielt sidan eg er ein fullstendig ordinær person. Eg vart fødd på hesteryggen, og vaks opp som yngste dotter i ein syskenflokk på elleve, i landsbyen Basid i Bartangdalen i den dåverande Sovjet-republikken Tadsjikistan. Vi var fattige bønder, så universitetsutdanninga mi fekk eg i ei hytte bygd av hestemøkk. Men for det meste måtte eg arbeide. Eg var hjuring for jakoksane, og hadde òg ansvaret for å dressere ørner og falkar til jakt. På fritida gjekk det mykje i den lokale hestesporten buzkashi, og eg likte òg å klatre i dei lokale fjella, men har ikkje vore på over 7000 meter meir enn fire, fem gonger. Elles gjorde eg det tidleg ganske skarpt innan kortspelet durak. Eg vann fleire lokale og regionale tevlingar, og kvalifiserte meg til finalen i Sovjet-meisterskapen for juniorar fire år på rad, med sylv som beste resultat.

– Fiffig, fiffig. Du har vel òg gjort det godt innan bridge?

– Vel. Då eg nokså tilfeldig vart selt til Noreg som brur, skuffa det meg djupt å sjå kor marginalt durakmiljøet er her i landet. Det var difor eg måtte byrja med denne bridgen, som alltid har fortona seg som heller banal for meg. Men eg har hatt stor glede av å møte nokre av dei ypparste karakterane i bridgemiljøet, det skal eg vedgå. Typar som Roy Kristiansen, Øystein Lerfald og John Arthur Paulsen har alle sjarmert meg i senk, og vice versa. Eg har spela tallause tevlingar med slike som desse, med skandaløst gode resultat, men diverre vart framferda vår ved bordet vurdert til å vera endå meir skandaløs, mykje på grunn av alkohol, slagsmål og diverse røyking. Vi vart difor strokne frå alle resultatlister, meisterpoenga mine vart selde til svenskane, og per i dag har eg ikkje eingong eit norsk spelarnummer. I påvente av at ein tilstrekkjeleg interessant makker igjen skal dukke opp, har eg lagt heile bridgen på is. Det er ikkje ein saknad. 

Maja Kovskij har alltid hatt utsjånaden med seg, og visst å bruke han for det han er verd.

– Akkurat, akkurat. Men Maja, vi må nesten spørja om det som alle lurer på: Gulltennene dine, kva er historia attom dei?

– For eit spørsmål! I Tadsjikistan er det svært dårleg stil å spørja ei dame om gulltennene hennar. Men eg kan seia såpass, at når ein veks opp på jakmjølk og jakmjølkbrennevin, så får ein svært gode tenner. Det er altså ikkje slik at eg har stelt dårleg med tennene mine, og forlora dei på det viset. Viss du absolutt må vita det, så ber eg gulltennene som eit minne, eit minne frå den tida då eg leita etter gull i Amazonas. På ein flodsvinrestaurant i Manaus kom eg i prat med den britiske oberstløytnanten Percy Fawcett, som var der i selskap med den bortskjemte sonen sin. Vi la i veg inn i jungelen i lag, og fann uhyrlege mengder gull. Diverre vart det økonomiske utbytet magert, då nokre barbariske innfødde, som forresten kom ridande på ein diger anakonda, brutalt stal ifrå oss nesten alt. Berre nokre småe klumpar greidde vi å gøyme unna, og desse hamna vi sjølvsagt i eit blodig slagsmål om. Det einaste eg vil seia om utfallet, er at eg miste nokre tenner, men heldigvis fekk sikra meg gullet. Dette limte eg seinare inn i kjeften, så eg for alltid skal vita kor eg har det, og for alltid hugse denne artige og spennande tida i livet mitt. Kva far og son Fawcett gjeld, så er dei openbert ein smule langsinte, for eg har aldri sidan høyrd frå dei.

– Jaså, jaså. Vi må innrømme at vi trudde de tadsjikar var muslimar. Men livsførselen din verkar påfallande uallahleg. 
– Ta ikkje den, din skinnheilage seminarist. Sjølvsagt finst det ingen gud anna enn Allah, og Muhammed er profeten hans. Men kva så? I den store samanhengen har eg ikkje gjort mykje gale, og mellom meg og det muslimske etablissementet er alt i sin skjønnaste orden, for å seia det mildt. Eg kjenner dei karane der som mine eigne gulltenner. Ta gamle Khomeini, til dømes: Kor ofte sat ikkje eg og han i mørke kneiper i Qom og togg khat og diskuterte Omar Khayyam? Han likte meg godt, svært godt, om du skjønar kva eg meiner. Mahmoud Ahmadinejad har eg forresten framleis mykje kontakt med, lystigare type skal du leite lenge etter. Ein annan kjær ven av meg er sjølve stornissen mulla Muhammed Omar. Eg kjempa i ei kort tid for Sovjetunionen i Afghanistan, så venskapen vår hadde ikkje det beste utgangspunktet, men eg fekk då tvinna han kringom veslefingeren etter kvart. Vi song mykje karaoke i lag i Mazar-i-Sharif. Det er ikkje eit vondt fiber i den kroppen der, det kan eg garantere. Diverre har det vorte mindre med kontakten oss imellom i det siste, men eg møter han gjerne igjen over ei kanne opiumte.

– Riktig, riktig. Du er i sanning eit mangfaldig kvinnemenneske. Men det er altså litteraturen som har vore yrkesvegen din?

– Ja, yrkesvegen og den store lidenskapen. Den fyrste boka eg las, sumaren då eg var fem og for fyrste gongen gjette heile jakflokken åleine, var Nikolaj Gogols Daude sjeler. Eg vart så interessert at eg reid eins ærend til Moskva for å freista finne denne Gogol og ta ein drink med han. Det gjekk ikkje, han synte seg å ha gått i kloster, men eg drakk ein kjele jakbrennevin på grava hans som ein tributt. Tilfeldigvis kom Mikhail Bulgakov gåande, han skulle setja ned ein tistel framfor gravsteinen, og eg og han fekk god kontakt. Dimed vart eg dregen inn i det brokete litterære miljøet i Russland, og eg fekk mange vener i desse krinsane. Den fyrste ektemannen min var faktisk Velimir Khlebnikov, ein mann som kunne gå berrføtt ut i gata i januar, rett og slett fordi han gløymde å ta på seg skor. Men ekteskapet gjekk i oppløysing, som alle dei andre ekteskapa mine. Livsførselen min vart faktisk vurdert av Stalin til å vera såpass daddelverdig at eg måtte avtene nokre år i ein arbeidsleir nær Tiksi oppe i Sakha. I grunnen likte eg meg godt der, ikkje minst fordi eg innleia ein romanse med Ivan Denisovitsj, men tilhøvet mitt til Stalin vart jo berre endå meir problematisk som fylgje av dette. Difor skreiv eg eit kjærleiksdikt til han og sende det til Moskva, og då smelta han sånn halvvegs, og gav meg fridommen min attende. Vi møttest i nokre duraktevlingar etter den tid, men det var meir sporadisk. No vel, dette vart ein digresjon; du spurde meg om litteraturen … For å gjera ei lang historie kort: Eg har alltid likt ord betre enn menneske. Orda masar og gnålar ikkje på det same viset, og som vener er dei langt meir pålitelege. Utover dette trur eg dei fleste vil karakterisere meg som ei relativt sympatisk kjerring.    

– Skjønar, skjønar. Det verkar vel å merkje ikkje som du avgrensar deg til russisk litteratur. Openbert er du godt kjent med alskens internasjonale klassikararar, men meir overraskande for mange vil det vera at du kan så mykje om norsk litteratur.

– Det er eigentleg ganske tilfeldig. Bortsett frå tida i Afghanistan, avtente eg det meste av verneplikta mi som grensejeger på Kola, og vi i kompaniet sneik oss ofte over til Kirkenes for å gå på fylla. Den såkalla Hamna pub hadde biljardbord, og vi brukte å loppe både nordmenn og samar for store pengar i den sporten. Det hende jamvel at det vart eit duraklag etter stengjetid, og med det elendige nivået i Noreg vann eg mangt eit laken i den greina òg. Lyrikaren og sjamanen Ailo Gaup frå Kautokeino sat ofte i eit hjørne og tok ein øl og ein Sambucca, og såleis hadde det seg at eg lærde den samiske litteraturen å kjenne lenge før den norske. Men ein gong var Kjartan Fløgstad tilfeldigvis innom med nokre svirebrør frå Nordens klippe, og desse introduserte meg for andre norske forfattarar. Favoritten min vart tidleg Emil Boyson, som eg forresten hadde ein kort, men heit affære med. Men eg er òg veik for Olav Nygard, Tarjei Vesaas, Kjell Heggelund og Tor Ulven, berre for å nemne nokre. De nordmenn er i all hovudsak forvente hundar, men merkeleg nok har de hatt mange fine forfattarar imellom dykk.

– Interessant, interessant. Er det slik å forstå at du har slått deg ned i Noreg på permanent basis no?

– Ha! Du må vera galen. Dette suppelandet er verkeleg ikkje noko for meg. Altfor mykje tomt snakk. Nei, eg driv berre og legg meg opp skilling. Stillinga mi som professor i allmenn litteraturvitskap gjev riktig nok ikkje store avkastinga, men i tillegg spelar eg på hest og har diverse strøjobbar, som til dømes den spalta dykkar i Norsk Bridge. At ho no er nedlagt, tek eg riktig nok ikkje serleg tungt. Planen min er å dra attende til Tadsjikistan svært snart, med lommene fulle av spenn. Så kan eg kjøpe min eigen jakflokk, og endeleg leva det livet eg liker best. I helgene skal eg spela durak, drikke jakmjølkbrennevin og skrive på memoara mine.

– Nettopp, nettopp. Det blir eit tap for Noreg å miste deg, men ein siger for Tadsjikistan å få ditt skarpe hovud attende. Heilt slutt til slutt: Har du eit godt råd å gje til ungdommen?

– Nei. Eller jo, ved nærare ettertanke har vi eit tadsjikisk ordtak som seier det meste: "Sola kan ikkje løynast av eit skjørt."