Sosial opptur

Eit anna reisemål stod òg på ynskelista vår for hausten: Saariselkä, dette eldoradoet i dei finske skogane, der den legendariske Vadsø-tevlinga i bridge kvart år går av stabelen. Draumen var gjera som i 2016, lande i Tromsø og bli plukka opp av vår kjære ven Trond Bårdsen, deretter leggje ut på landevegen berre vi og han, i ein bil på samanbrotets rand, dei åtte timane gjennom fjell og myr. Men akk: Kva gjennomsnittleg lønsarbeidar kan permittere seg frå jobb både fredag og måndag, for å dra til svartaste Nord-Finland og spela kort? Vi får ta det att når vi blir arbeidsledige. Hellet i uhellet var at det dukka opp ei anna relevant tevling i nord, i sjølve Tromsø by: Troms og Ofoten bridgekrins si 80-årsjubileumstevling.

Vi budde jo i Tromsø ein gong i tida, riktig nok ikkje så lenge, men vi rakk å få nokre gode vener der, og vi rakk å røyne at det er ein vakker og hyggeleg by. Nest etter alle byar i Finnmark, pluss kanskje Trondheim på ein god dag, er det han vi liker best i Noreg. Då vi gjekk på bussen frå Langnes lufthamn inn til Tromsø sentrum, oppdaga vi at vi ikkje hadde konantar til billetten, og kort tok dei ikkje, og internett med "app" hadde vi heller ikkje på oss. Men på fremste rad sat ein lokal psykolog, og ho skjøna med ein gong at vi kom til å bli psykotiske om vi ikkje straks kom oss inn til sentrum, der ein bayer stod og dovna i fråværet vårt. Så ho betalte like godt billetten for oss! Slikt skjer ikkje i Oslo, der får ein ingenting gratis utan å betala med kroppen sin.

Bårdsen venta oss på Jernbanestasjonen, ein av dei absolutt hyggelegaste kafeane i denne byen full av flanørar. Han synte oss det store hjarta sitt ved å be servitrisa om å få låne ein penn for å kunne skrive ned eit meldeproblem på ein serviett, for så å stela denne pennen og gje han til oss som ein suvenir. I Oslo ville servitrisa ha ringt polisen, i Tromsø sa ho ingenting. Påskrifta på pennen seier det meste: "Jernbanestasjonen, Tromsø, 3,48 m.o.h." Fargen er lilla, vår favoritt.

Den flotte pennen Trond Bårdsen stal til oss på Jernbanestasjonen. Denne skal vi ta vare på som eit minne, mykje lenger enn vi tek vare på andre kulepennar, altså to veker. Den noko dårlege biletkvaliteten kjem av at vi miste kameraet opp i ein Mack bayer.

Endå betre vart det då vi fekk selskap av Jan Ragnar Guttormsen, den kjende halvsamiske bridgesjamanen, som med berre blikket kan flytte ein konge frå attom til framom kappen. Han kom køyrande med dagens einaste buss frå Alta. Vi vitja han forresten heime i Alta under ein krinsmeisterskap i Vest-Finnmark ein gong i tida, det gløymer vi aldri, både fordi han serverte oss dei nydelegaste sjølvfanga torsketunger, og fordi overnattingsplassen vår var inni eit hol i veggen. Der sov vi svært godt, for å seia det slik. Men no skulle vi residere hjå Bårdsen, som riktig nok bur i Tønsvika langt pokker ut mot Noregs sjette største øy Ringvassøy. Før leggjetid var det vel å merkje grilling, som seg høyr og bøyr i slutten av september nokre fåe breiddegradar sør for Nordpolen. 

Jan Ragnar Guttormsen og Trond Bårdsen topp motiverte for god bridge, på veg frå Tønsvika til Tromsø sentrum laurdag morgon. Den noko dårlege biletkvaliteten kjem av mygg på linsa. 

Sjølve tevlinga skal vi ikkje skrive så mykje om, for som Geir Helgemo alltid seier: "Ingenting er så fort gløymt som ei dårleg bridgetevling." Det vil seia: Tevlinga i seg sjølv var staseleg nok, med lokale i det vakre rådhuset midt i sentrum av Tromsø, og bankett med utsøkt mat på det fornemme hotell The Edge. Men spelinga var daddelverdig både frå oss og makker, og vi enda på ein lite stolt 12. plass mellom dei 52 para. Sportsleg vart det altså ein nedtur, men vi deltek berre for det sosiale, og sosialt må vi kalle helga ein gedigen opptur. 

Nynorsk helg i hovudstaden

På føresumaren fekk vi ei overraskande oppringing: Ein høgtståande figur i Noregs mållag inviterte oss til å snakke i Oslo. "Greitt nok," sa vi, "men vi har ingenting å seia." "Det held i massevis," meinte ho.

Det dreidde seg om ei samling for unge vaksne i mållaget, og det stemmer for så vidt at vi er yngre enn den yngste kjekspakken i Melhus mållag, der vi fungerer som leiar. Til sinns er vi hauggamle, men så var det heller ingen disco vi skulle på.

Vi hadde aldri trudd at vi skulle greie å finne fram, men vi orienterte oss etter dei to institusjonane vi kjenner i Oslo: Scotsman pub og Stortinget. På denne måten kom vi faktisk til Samlagets lokale i Mariboes gate, der helga skulle byrja, lenge før start. Vi brukte ventetida på å ta ein kaffi på ein kafé i nærleiken, og det var ei veldig hyggeleg oppleving, for det fanst knapt ein nordmann å sjå. Ifylgje innehavaren var vi no på Grønland, og aldri hadde vi kunna gisse at eskimoane lagar så god kaffi.

Fyrst var det seminar med både unge og gamle til stades, der nytt prinsipprogram for Noregs mållag skulle diskuterast. Det var svært interessante ordskifte, men vi hadde lite å bidra med, for i Melhus mållag har vi berre eitt prinsipp: Prøv å få til eitt eller anna innimellom, og går det ikkje, så går det ikkje.

Etterpå vart den unge fraksjonen skilt ut, samlinga vår skulle føregå ein annan stad. Fyrst vart det tid til eit glas på ein overraskande hyggeleg pub borte i gata. Vi hugsar ikkje kva gate det var, og puben trur vi ikkje hadde noko namn, men vi skal hugse å bruke han som eit tridje omdreiingspunkt viss vi mot formoding reiser til Oslo att ein gong i framtida.

Rett i nærleiken vart vi forbausa over å sjå ein mann som sat på knea med panna i asfalten. Vi tenkte fyrst at det måtte vera ein av eskimoane som dreiv med religionsutøving, men nokon fortalde oss at dette var ein av dei narkomane. Vi kjenner lite til den religiøse praksisen til akkurat denne etniske gruppa, men vi er villige til å døy for retten deira til å utøve han.

Telefonen vår var diverre i flymodus under opphaldet i Oslo, så vi fekk ikkje fotografert. Men då vi googla "Grønland" dukka dette lekre motivet raskt opp, og det overtyder oss om at det er gode grunnar for å reise attende til Oslo!

Innlegget vårt var ikkje det mest lærerike, då målarbeidet i Melhus er eit tema som raskt avgrensar seg sjølv. Men vi liker å dosere, og etterpå var det betasupe. Det tradisjonelle trøndske soddet er betre, men vi likte betasupa òg, og vi likte å konversere dei andre på samlinga. Her var det ikkje mange pappskallar, for å seia det slik: Dei fleste synte seg å vera ordførar eller iallfall varaordførar i ein eller annan vestlandskommune vi aldri hadde høyrd om, og vi fekk servert mykje saftig sladder frå mørke krikar av norsk lokalpolitikk. Passande nok var det òg ein doktorgradsstipendiat innan drenering til stades.

Dei gode samtalene heldt fram på sundagen, og det er trygt å seia at vi reiste heim til Trøndelag og Melhus med mange nye inntrykk og mange gode idear i handbagasjen. Så står det att å sjå om vi kan omsetja noko av dette til praksis. Ein flott tur var det uansett, og det hadde vi aldri trudd at vi kom til å seia om ein tur til Oslo.

Gratulerer

Mange vil nok tru at vi skriv dette innlegget berre for å forherlege oss sjølve, men det er berre delvis sant. Det er viktigere for oss å få sitert ein tidlegare elev som tok førarkort, og annonserte dette på Facebook med den vakre formuleringa: "Gratulerer til meg. I dag jeg fikket kjørebrev." Vi er usikre på om "fikket" er ei alternativ preteritumsform av "å få", ein slags hybrid mellom sterkt og lint verb, eller om han gløymde operommet mellom verb og artikkel.

Uansett ei flott formulering, som gjer det lettare for oss å gratulere oss sjølve her i dag, med den lenge etterlengta samanlagtsigeren på sumarbridgen i Trondheim. I mange år har vi stridd med Kjell Ove Helmersen og andre – unnskyld uttrykket – svinepelsar om denne gjæve fjøra i hatten, og vi trudde heilt til det siste at det kom til å glippe i år òg. Men så kom Karl Morten Lunna frå Lom, makkeren vår på den siste og avgjerande spelekvekden, opp med nokre bamsevariantar heilt på tampen, og dimed berga vi. Takk til han, og til John Kristen Våge, Åsmund Forfot og framfor alle Hilde Aas Nøst for glimrande drahjelp i samandraget. Vi spela òg med høvesvis kommunist Øyvind Sletvold, jøde Ralph Buchamm og Lars Frøland frå Heimdal, utan at dette førde til noko. Men takk skal dei likevel ha. Takk òg til mor vår, som gav oss livet, og til sambuaren vår som passa dottera vår dei kveldene vi var på bridge. Takk til Gud, som tidleg gav oss opp, og overlét oss i hendene til den vel så kaprisiøse kortguden. Til alle som ikkje ville ta ein øl med oss etter spelinga, vil vi derimot sende ei arabisk helsing: Måtte Allah forbanne skjegget dykkar.

Men ærast kan dei som ærast bør, som det heiter, og vi vil nytte høve til å gratulere eit par andre òg. Fyrst og fremst Johan Petter Tøndel, som gifte seg så seint som i august, med si kjære Maria frå Luktvatnet nær Mosjøen. Vi var så privilegerte å vera inviterte i bryllaupet på frodige Byneset, "og heldigvis for det", som einskilde seier. Vi storkoste oss glugg i hel der, for å seia det slik, og møtte mange snakkverdige menneske. Eitt av dei var Glenn Grøtheim, som var så venleg å invitere oss i sitt eige selskap helga etter. Han kalla det 50-årsjubileet for sitt første stikk, men vi forstod etter kvart at det dreidde seg om ein 60-årsdag.

Glenn Grøtheim er òg forfattar, særleg kjent for kioskveltaren Relépresisjon: Det komplette bridgesystem. No har han vorte 60, ufatteleg nok. Biletet er frå feiringa ved Ånøya no i august, der Grøtheim var ein glitrande vert.

For dei som ikkje veit det, var Grøtheim ein gong grannen vår på Lauvset på Melhus. Vi gjekk i klasse med sonen hans, som rekrutterte oss til bridgen. Såleis vart, som det så fint heiter, "vårt livs ternings kasta". 60-årsmarkeringa skulle føregå på Grøtheims hytte ved Ånøya, den største og klårt mest pittoreske innsjøen i Melhus, med fire bords singeltevling. I dette området har vi mange røter, då farmora vår kom frå borti hogget der, og far vår vaks opp i same hutaheiti, så det er neppe naudsynt å seia at vi treivst. Hytta er meir for ein villa å rekne, og maten kom heilt frå Frati i Trondheim, så dette var ikkje noko kortreist ræl. Litt av poenget var at vi skulle lesa nokre dikt, så vi las eitt, og drog deretter diverse bridgehistorier. Vi skal ikkje påstå at tala vår akkurat lyfte selskapet, men tale vart det, og bridge vart det, med meir. Sigeren i tevlinga gjekk til Per Erik "Pil" Austberg, gratulerer til han. Vi fekk ikkje med oss kor vi sjølve enda på resultatlista, men det var kanskje like greitt.

Grøtheim sleppte oss uansett ikkje så lett: Helga etter skulle han ha eit andre selskap, no for slekta, og igjen skulle han ha oss til å lesa dikt. Valdsamt kor lyrikkinteressert denne elektroingeniøren og kraftspekulanten, eller kva han no er, plutseleg har vorte. Vi las litt fleire dikt i dette selskapet, som føregjekk på ærverdige Kvilhaugen gård, og drog litt færre bridgehistorier. Vi skal ikkje påstå at tala vår akkurat lyfte selskapet, men maten og klientellet var såpass fortreffeleg at det ikkje spela noka rolle. Vi fekk faktisk selt ei diktbok òg, gratulerer til oss med dette. Men fyrst og fremst vil vi gratulere Glenn Frode Grøtheim så hjarteleg med runddagen, og takke han for mange gode minne så langt. Utan han hadde vi ikkje vore der vi er i dag, vi hadde vore ein annan stad i staden. 

Turtips!

Då er bloggferien omsider over, og vi vil igjen byrja produsere tekstar på laupande band. Mykje har skjedd, og vi har mykje å fortelja. Mange trur kanskje at vi har lege på lat- og vrangsida heile sumarferien, men faktum er at vi har vore svært aktive, og spesielt har vi vore mykje på tur. Her fylgjer nokre tips til flotte familieturar i nærområdet, som vil gjera det mogleg for dykk andre å bli like kjernesunne som oss.

Forbordsfjellet, Skatval 

Type: Fjelltur

Gradering: Bratt 

Køyr til Skatval kyrkje. Betal dei fåe bompengane det kostar å køyre opp, så slepp du å gå. Nyt eit fortreffeleg utsyn frå toppen, over store delar av Trondheimsfjorden og området rundt. Et lunsjen i bilen, då vinden kan vera sterk. Køyr ned att, stogg for is på bensinstasjonen i Hommelvik. 

Valsøyfjorden, Halsa

Type: Helgetur

Gradering: Varm

Køyr til Valsøyfjorden på Nordmøre. Ikkje eig eit feriehus der, det er mykje arbeid, men sjå til at nokon i slekta til sambuaren din eig eit feriehus der, som de kan låne. Invitér med gode vener. Ta med mat og rikeleg med drikke. Ha alle vindaugo på vidt gap, for det kan bli skrekkeleg varmt inne i slike fjordar, spesielt i slutten av juli. Gje ungane sovepiller. Sprett sjampanjen.

Våre gode vener Erlend Gaustad og Line Vatnemorkødegård, sistnemnde med si dotter Maja og vår dotter Lindis i Walsø-slektas ferieparadis i Valsøyfjorden. Forferdeleg fint, men forferdeleg varmt.

Gaulas gylne breidder, Nedre Melhus

Type: Piknik

Gradering: Steinete

Køyr under nybrua på Melhus ned til Gaula. Gå i ca. fem minutt sørover frå bilen. Du er då på ei praktfull rullesteinsstrand. Ikkje bad, det er for kaldt, og det er veldig ukomfortabelt å gå på rullestein utan skor. Det kan vera vondt å sitja òg, så ta med mat ein kan innta ståande.  Pass på så barnet ikkje et stein. Viss det likevel et stein, prøv å halde det opp ned. Viss dette ikkje fungerer, ikkje ring lækjarvakta, for dei kan uansett ikkje hjelpe.

Stykket, Vestre Melhus

Type: Fottur

Gradering: Gjengrodd 

Køyr som pokker i retning Sagberget. Det er aldri kontrollar utover der, og køyrer du i juvet, døyr du i det minste lykkeleg. Parkér i vegkanten i området Kottum. Gå tvers gjennom åkeren, men prøv å halde deg i utkanten. Rull gjennom ein masse brennesler, men et gjerne ei bringebær eller to. Plutseleg ser du huset, eit gamalt hus der tippoldemora vår budde som enkje, og som ho no heimsøkjer. Artig for ungane. Vigda, grenseelv mellom Melhus og Skaun, renn rett nedanfor. Ei morken trebru leier over til Skaun-sida. Det går heilt fint å ramle av eller igjennom brua, så lenge det ikkje er altfor stor eller altfor lita vassføring i elva. Køyr om Buvika attende att, for å få ein vakker rundtur.

Rustikt hespetre etter vår tippoldemor, Stykket i Vigdalen, Vestre Melhus.

Riasten, Tydal

Type: Langtur

Gradering: Lang

Køyr til Selbu og vidare til Tydal. Ta bomvegen via innsjøen Riasten. Nyt nydeleg fjellandskap. Viss du vurderer å plukke molter, berre gløym det, dei er ikkje mogne. Køyr vidare ned til Holtålen og nordover mot Trondheim att. Vil du ha ein verkeleg langtur, køyr frå Singsås om Samsjøen ned til Lundamo. Hugs å drikke rikeleg med kaffi og Coca Cola, og et mengder av saltskum og hockeypuckar, så du ikkje sovnar bak rattet.

Livet er over

Vi må reklamere litt. For om ikkje vi gjer det, kven skal gjera det då? Sannsynlegvis ingen. I august kjem vår fyrste, og vonleg ikkje siste, bok. Det er ei diktsamling, ho heiter Skare. Vi byrja vel eigentleg å arbeide med henne allereie hausten 2016, for å handtere traumet det var å flytte frå Finnmark. Vi sende inn manuset til forlaget Oktober, som vi gjekk nokre rundar med, før dei diverre måtte konkludere med at dei ikkje ville ha oss. Vi var nære på å gje opp heile greia, men vi gjorde nokre store endringar, og prøvde ein gong til hjå forlaget Flamme.

Dette var vel hausten 2017. Flamme svara raskt at dei ville gje ut ein såkalla boksingel, altså eit utdrag av manuset. Dimed kom den vesle pamfletten kalla Kverv, det må ha vore hausten 2018. Salstala vart greie, sett i lys av dei generelt elendige salstala for nyare norsk lyrikk. Vidare sa Flamme at vi måtte arbeide meir med heilskapen, om dette skulle bli ei ekte såkalla bok. Sidan har vi sete i tallause timar og gnikka på ytterlegare nokre fåe ord, før vi ved påsketider i år omsider fekk stadfestinga frå redaktøren vår i Flamme: Vi skulle få gje ut ei bok. Tusen takk for samarbeidet, Geir Nummedal! 

Slik ser det vakre omslaget på boka ut; minner ikkje reint lite om utsynet frå stova vår i Lakselv. Design ved Aslak Gurholt i føretaket Yokoland, som er Flamme forlags faste leverandør av bokomslag. 

Ytterlegare nokre månader med arbeid stod att, men no er boka i trykken. Noko stort verk er det riktig nok ikkje, men diktsamlingar er gjerne ikkje det. På den andre sida er romanar, og mange andre slags bøker, gjerne altfor lange. Som den feterte litteraturkritikar Håkon Bogen frå Mo i Rana så poetisk sa det: "Dikt e faktisk ikke så ille, for dæm kan va jævla kort."

Vi skal elles ikkje kommentere det litterære innhaldet, det må få tala for seg sjølv, men vi vonar naturlegvis at de vil kjøpe boka, sjølv om vi forstår at det blir skrekkeleg dyrt for dykk. Vi har allereie fått eit honorar, så berre ein liten "royalty" av kvart selde eksemplar vil i tillegg tilfalle oss, og slik sett kan de like gjerne lesa boka på biblioteket. Men gode salstal kan jo kanskje auke sjansen for at vi får gje ut ei bok nummer to ein gong i framtida.

Ikkje at det strengt teke er naudsynt. Som ung hadde vi to ambisjonar for livet vårt: å få barn, og å gje ut ei diktsamling. No som vi har lykkast med båe delar, har vi eigentleg ikkje meir å leva for. Takk for alt, kjære vener! 

På hjul gjennom grenselandet

Som nokre kanskje veit, har underteikna ein spesiell fascinasjon for Finnmark. Det kan sikkert verke sært og irrasjonelt, men la oss gjera ein freistnad på å forklåre. Vi visste lite eller ingenting om Finnmark før vi budde der i halvtanna år. Sant å seia tenkte vi på det som eit kaldt og primitivt ingenmannsland, som vi var livredde for å skulle flytte til. Men vi møtte eit område som bognar av historie og kultur. Til å vera så stort, fyller ikkje Finnmark mange sider og kapittel i klokebøkene. Ikkje di mindre er historia om Finnmark, slik vi ser det, kanskje den mest interessante delen av sjølve Noregs historie: Det er historia om grensene, randsonene, dei ekstreme ytterpunkta, om oss sjølve og dei andre, det kjende og det framande, og på den måten representerer Finnmark ei vesentleg utviding av det såkalla norske. Så har historia gjort sine u-svingar, og på mange stader i Finnmark finst i dag berre uklåre spor etter menneska som ein gong klamra seg fast der. Dei tallause segnene som har funnest om kvar tronge vik og kvar nakne holme i dette mangslungne mytiske landskapet, kan ofte ikkje skiljast frå røynda; jamvel mange av stadnamna held godt på løyndommane sine. Men i løyndommane ligg òg dragmakta til denne underlege utkanten.

Difor, då vår kjære Vilde var så venleg å unne oss ei lita rekreasjonsreise bort frå det gode, men hektiske familielivet, la vi denne reisa til Finnmark. Det er òg eit poeng at vi toler varme svært dårleg, noko som gjer det direkte helsebringande for oss å koma til kjølegare strok. Vi planla ei rundreise i ein del av Finnmark vi enno ikkje hadde utforska i nemneverdig grad: Varanger, lengst aust i Noreg, den siste utposten mot Russland og Barentshavet. Vi ynskte å slå fleire fluger i éin smekk, og inviterte difor med oss fire gode vener vi til vanleg møter for sjeldan: John Gunnar, Kristian, Sindre og Erlend, altså ein annan Erlend enn oss sjølve. Vi tok fly til Kirkenes ein grytidleg torsdag morgon, der ein leiebil venta oss. Å køyre bil i Finnmark er svært gunstig, for det finst knapt andre bilar på vegane der. Vi tok jo i vår tid lappen der oppe, møtte ingen bilar under oppkøyringa, og det var den einaste grunnen til at vi stod.

Fyrste stogg: Bugøynes! Men nei: Ikkje ein kilometer var attendelagt før kravet melde seg frå baksetet: "No hadde det vore godt med ein liten øl." Vi leita lenge etter ein butikk i den fyrste vesentlege bygda vi kom til, den skoltesamiske høgborga Neiden. Vi leita gjennom heile den såkalla Skoltebyen, vassa jamvel ut i den store Skoltefossen, men det var ikkje anna råd enn å køyre over grensa til den finske Neiden, Näätämö. Det vart sikkert ein time heft av det, men vi hadde ein klår ambisjon om ikkje å stresse på denne turen, der vegen jo var målet. Hadde vi visst nøyaktig kor lite dei fire andre var innstilte på å stresse, delvis fordi dei sjeldan hadde omgrep om kor langt vi hadde att å køyre, ville vi kanskje ikkje aksentuert dette poenget. For kvar bidige kilometer måtte nokon ut og klappe ein rein, knipse eit bilete, kjederøykje nokre sigarettar, tømme bagasjerommet for tomboksar. Men Bugøynes sprang for så vidt ikkje frå oss, og dette såkalla Vesle Finland, Pikku Suomi, synte seg å vera ei verkeleg perle. Svært mange finske utvandrarar fann i si tid vegen hit, og staden er eit høgsete for det finske og kvenske i Noreg, ein særeigen kultur dei fire fylgjesveinane våre vart mektig imponerte over. På kafeen snakka dei stort sett berre finsk, eller kvensk, så vi klatra heller i berga kringom været. Ferda gjekk vidare langs Varangerfjordens sørbreidd inn til botnen, der vegen deler seg. I denne omgangen skulle vi vidare til Tana. Men fyrst ein stogg ved skiltet til den vesle grenda Skiippagurra, der dei fire andre ville ta eit gruppebilete, utan at vi skjønar kvifor. Så kom det for ein dag at det òg var ynske om ein liten aperitif i baksetet, då det trass alt nærma seg middagstider, og dimed måtte vi svinge inn i Finland på nytt, til Nuorgam nær Polmak. Der har dei pol, eller Alko som det heiter på finsk, og i valutaen euro er jo alt veldig billeg, gjerne knapt ein tiandedel av norske prisar. Langt om lenge kom vi oss heldigvis inn i Noreg att, og fylgde austbreidda av den mektige Tanaelva oppover mot munninga. Sjølve ville vi helst høyre på Tanabreddens ungdom heile vegen, men vi fekk då i det minste innvilga nokre fåe songar. Den vakre Høyholmen ytst i deltaet var vel verd ei vitjing på ein kjøleg, men klår og stille sumarkveld, før vi omsider kunne svinge opp på Kongsfjordfjellet og ut mot Berlevåg, der vi skulle overnatte. Naturen, særleg på det siste strekket der vegen fylgjer kysten, var verkeleg sjokkerande vakker. Om sjølve staden Berlevåg må det vera lov å seia at han nok har sett sine beste dagar, men det er jo slik vi liker det: enkelt og upynta, tragisk og sjarmerande. Heldigvis var det pizzaaftan på den lokale Neptun pub, elles hadde ein banan i Näätämö vorte einaste måltid den dagen. Hyggelege var òg dei sytten millionane måsar som held hus i det segnomsuste fiskeværet, vi har verkeleg aldri sett ein slik overflod av måsar. Dette har jamvel avisene skrive om.

Sindre, Erlend, Kristian og John Gunnar ved munninga av Tanaelva.

Som vanleg vakna vi av oss sjølve i sjutida, og vekte sporenstreks dei andre for å informere om at reisa vidare måtte byrja, om vi skulle ha ringaste sjanse til å rekkje over alt som stod på planen for dagen. Fyrste stogg: Store Molvik! Ein blindveg. Ingen andre enn oss såg ut til å skjøna kva som var stort med å køyre to miler kvar veg på ein medioker grusveg for å sjå ei vik med nokre fåe hus og ingenting meir, men for oss var Store Molvik meir enn stor nok, sjølv om Lille Molvik naturlegvis er endå meir eksotisk. Frå Store Molvik har ein glitrande utsyn tvers over Tanafjorden mot halvøya Digermulen, og naturlegvis sjølve Nordkynhalvøya. Snøen låg enno tjukk i mange av berga langs horisonten. Vi køyrde inn att til Berlevåg for frukost på nærbutikken, deretter vidare over Båtsfjordfjellet mot ein smått legendarisk stad: Syltefjord, der Ytre Syltefjord ein gong hadde Noregs høgste postnummer. Men så vart Syltefjorden fråflytt, og i dag er det vel Båtsfjord som har det høgste postnummeret. Ikkje di mindre var det mogleg å få ei vaffel og ein kaffi på ein liten kafé i downtown Syltefjord, noko som gjorde godt, då vêret hadde slått om til regn og stiv kuling. Kva gjeld sjølve Båtsfjord, Noregs såkalla fiskerihovudstad, kan vi fastslå at staden er litt større og kanskje litt mindre falleferdig enn Berlevåg, men ikkje så fint plassert i landskapet. Det gode var at vi slapp å køyre så mykje sjølve denne dagen, og butikken i Båtsfjord selde iskald bayer som eit supplement til den etter kvart nokså lunkne finske rusbrusen. Til overmål trekte vi framsetet i lotteriet, så vi slapp å sitja inneklemt mellom John Gunnar, Kristian og Erlend, som alle er kringom dobbelt så store som oss. Stemninga var høg, ikkje minst då vi kom oss forbi Tana og Varangerbotn og byrja den utsøkte turen utover langs Varangerhalvøya. Fram til Vadsø var det kjend landskap for oss, med profilerte stader som Meskelv, Skittenelv og Paddeby. Men lenger ut enn Vadsø har vi aldri vore i bil, og å få oppleva Krampenes, Skallelv, Komagvær og alle desse legendariske småe stadene på nært hald, lever vi lenge på. For visse andre i bilen byrja det kanskje gå litt i surr, Syltefjord vart til Syltevær og Krampenes til Krampevik, men vi skal ikkje bruke det imot nokon. Det viktigaste var at vi sjølve heldt på oversynet, og kunne guide sjåføren trygt og ryddig langs den eine vegen som finst der ute. Vi kom fram til neste overnattingsstad, Vardø, i noko lunde rett tid. I Vardø har vi så vidt vore før, ein liten time då Hurtigruta la til kai der, men vi har lenge drøymt om å få utforske denne austlegaste av Noregs byar noko nærare. Fråflyttingsskrømtet har tilsynelatande gjort "Den glade by ved Bussesund" ein smule dyster, men vi vil heller kalle han stemningsfull, spesielt i dystert vêr. Éin ting reagerer vi negativt på, og det gjeld diverre store delar av Finnmark: det at det knapt nokon stad skal vera mogleg å få seg eit skikkeleg fiskemåltid her i fiskerifylket framfor alle. Vardø baud på eitt pizzaalternativ og to thairestaurantar. Vi gjekk for ein av thairestaurantane, og fiskerettane på menyen var utselde. Til vederlag hadde innehavaren eit bomberom fullt av ymse ølsortar. Då passa det fint å halde fram til Nord-Noregs eldste pub, Nordpol kro. Der fekk dei tri single mennene i gruppa vår god kontakt med innflytte damer som arbeider på det statlege og uhyre desentraliserte Kontoret for voldsoffererstatning, medan underteikna og den andre Erlend naturlegvis låg lågt, spesielt etter å ha støytt på nokre lite hyggelege amerikanske spionar.

Vardø sett frå Vardøhus festning ei vakker sumarnatt.

Etter å ha brukt formiddagen på ymse kunst i Vardø, derimellom det svært interessante monumentet over hekseprosessane som føregjekk her på 1600-talet, skulle vi endå litt nordover. Frå Vardø går ein sumaropen veg ut til det fråflytte fiskeværet Hamningberg. Hadde den vegen gått nokre fåe miler vidare, ville han møtt på vegen i Syltefjord, noko som ville ha spara oss for kringom 25 miler køyring dagen før. Men fleire vi snakka med i Vardø ynskjer seg ingen slik veg, då han vil øydeleggje noko av magien ved Hamningberg, som verkeleg kjennest som verdas ende. Turen ut dit går gjennom eit svært spesielt landskap, noko midt imellom månen og ein skrekkfilm, og det er ikkje vanskeleg forstå at folk kunne få nokre merkelege førestillingar om djevlar og trolldomskunster i møte med desse kvasse, svarte klippene. Men i nokre av vikene finst plutseleg dei fagraste strender, og den vågale Kristian var klinkande klår på at han ville bade i Barentshavet. Korkje vi eller John Gunnar kunne vera dårlegare, så dimed var vi tri som sprang over den lange, breie sandstranda ut i dei arktiske bylgjene. Det var kaldt, naturlegvis, men vi ville nok ha gjort det om att. Vel å merkje ville vi då òg ha halde undertøyet på, noko Kristian og John Gunnar ikkje gjorde. Det kom trass alt nokre bilar køyrande forbi på vegen, ein smal, svingete veg der det i utgangspunktet er skummelt nok å køyre, om ein ikkje plutseleg skal skode tri nakne likbleike skrømt. Etter dette stod det eigentleg berre att å køyre til Kirkenes, ingen ørliten tur det heller. Eigentleg skulle vi òg ned i Pasvikdalen for å klatre opp på ein haug og kike over til Nikel i Russland, men for det fyrste var det skodde, og for det andre var klokka såpass mykje idet vi nærma oss Kirkenes, at det ikkje ville bli tid til den store banketten om vi gjorde dette. Så vi nøgde oss med den lett tilgjengelege grenseovergangen ved Storskog, der kunne vi òg gløtte inn i Russland, og så køyrde vi rett ned i Kirkenes sentrum, til hotellet med det velklingande namnet Barents frokosthotell. "Har de frukost?" spurde vi dei svært avslappa arabarane som sat i resepsjonen. "Nei," svara dei. Til vederlag fekk vi ein heil etasje for oss sjølve, vi delte han berre med to russiske bestemødrer og barnebarnet deira. På dette hotellet treivst vi kort sagt svært godt, sjølv om tidlegare gjestar har skrive på nettet at dei tilrår alle å velja telt. Men vi måtte òg gå ut, for å feire i riktig stor stil den formidable prestasjonen det er å ha reist Varanger rundt. Dei single i fylgjet fekk igjen glimrande kontakt med lokale damer, derimellom fleire politi- og grensevaktdamer, venninner av Frode Berg. Det var ikkje langt unna at dei arresterte oss og utleverte oss til Russland i byte mot sin kjære kollega.

Interiør frå Barents frokosthotell på Kirkenes. Klokka på veggen er fire timar for snar.

Ikkje di mindre sat vi på flyet sørover neste formiddag. Utan å skryte, vil vi påstå at det var ein svært effen tur vi regisserte. Vi kan umogleg førestille oss at nokre av døgeniktane vi reiste i lag med, nokon gong har opplevd så mykje på så kort tid. Varanger veit vi litt meir om no, men vi anar at heile Finnmark framleis er fullt av løyndommar. Forresten vil vi ikkje at området skal oversymjast av turistar, så difor må vi på det sterkaste fråråde dykk å reise dit. Eld og bål ventar dei som vågar seg så langt nord, så langt aust. Báchet dearvan. Näkemiin.

Magiske dagar i Melhus og omegn

Då har vi byrja på den endelause såkalla lærarferien. Vi vegrar oss eigentleg for å kalle oss lærarar, sjølv om vi har arbeidd som det i over fire år, då vi ikkje har skikkeleg lærarutdanning, det vil seia pedagogikk, og slik sett eigentleg aldri har visst heilt kva vi driv med som lærarar. Trass i dette har vaksenopplæringa i Melhus, der vi har arbeidd dei tri siste åra, vore så venleg å tilby oss fast jobb frå hausten av, og dei vil leggje til rette for at vi kan ta den famøse pedagogikken parallelt med arbeidet, utan at det skal ruinere økonomien vår. Kven veit, viss vi greier å fullføre studiet, som går på såkalla deltid over to år, kan det altså hende at vi ein dag faktisk kan kalle oss lærarar – ekte lærarar.

Vi skal vedgå at vi i ungdommen ikkje tenkte at dette yrket var noko for oss. Vi vart styrke i den trua då vi arbeidde med norske ungdommar på den vidaregåande skulen i Lakselv. Vi forstod ikkje dei, og dei forstod ikkje oss. Men så kom vi inn i vaksenopplæringa, som i hovudsak er norskopplæring for flyktningar, og noko endra seg. Vi følte at vi faktisk kunne utgjera ein viss skilnad, vera eit positivt element i liva til desse menneska. At dei i endå større grad er positive element i vårt liv, skal ikkje stikkast under stol. 

Nok snikksnakk; vi skulle eigentleg skrive litt sånn humoristisk om kor artig arbeidskvardagen i vaksenopplæringa kan vera, i sær når det byrjar bli vår og sumar og godvêr ute. Det gode er at arbeidet handlar om så mykje meir enn å sitja i eit klasserom og dosere over femte kondisjonalis. Det overordna målet er å få flyktningane ut i jobb, eventuelt vidare utdanning, og då er det avgjerande med god kunnskap om det norske samfunnet. Ikkje minst er det viktig at mange elevar som har dårleg helse, får skrapa saman litt betre helse. Dessutan er det jo slik at ein del elevar, som kanskje har lite eller ingen skulegang frå heimlandet sitt, lærer best når dei er utom klasserommet, i samanhengar der det fell seg naturlegare å bruke språket aktivt. Skulle vi skrive om alt det interessante og merkelege vi har gjort i laupet av skuleåret, hadde det ikkje fått plass på tastaturet vårt. Men den siste arbeidsveka før ferien kan jo tene som døme.

Måndag drog vi til Trondheim med den såkalla grunnskuleklassa, ei relativ ung gruppe elevar, som alle etter planen skal byrja på vidaregåande til hausten. For dei har året vore intensivt, då dei i prinsippet skal lære alt det ein norsk ungdom lærer gjennom ti års grunnskule, på nøyaktig eitt år. Omsider, med alt av eksamenar unnagjort, var dei lova ei "aktivitetsveke" av si eminente klasseforstandarinne. Vi har hatt denne gruppa berre i engelsk, men fekk vera med på bussturen til Trondheim og ei vandring gjennom vakre Ila, langs Ilabekken opp til Theisendammen. Sidan vi har budd i dette området, skulle vi fungere som ein slags kjentmann, men det var vi ikkje.

Scene ved Ilabekken. Kjentmannen går bakarst, som seg høyr og bøyr. 

Tysdagane har vi vore sterkt involverte i det vi kallar "arbeidsnorsk", det vil seia at alle tysdagar, frå morgon til ettermiddag, har vore konsentrerte kring det norske arbeidslivet og dei mange merkelege mekanismane der. Mellom anna har vi vore på mange frapperande vitjingar på ymse arbeidsplassar, alt frå NRK på Tyholt til mølla i Buvika, det siste eit verkeleg høgdepunkt. No var det omsider tid for avslutning for tysdagsgruppa, og ein glup kollega fekk den lyse ideen at elevane skulle få stelle til kafé for andre elevar, lærarar og ymse. Vi brukte tysdagen i forvegen på å tenkje ut meny og skrive meny, førebu oppskrifter og innkjøp, øve inn restaurantfaglege fraser, invitere dei vi ynskte at skulle koma, og så bortetter. Det var servering ved borda, elevane var høvesvis servitørar og kokkar, og gjestane var så heldige å få leikepengar til betaling idet dei kom til lokalet. Elevar som vanlegvis er heller tunge i sessen, var plutseleg svært så lette på foten då dei fekk springe rundt og sweettalke gjestane.

Onsdagane har vi hatt litt ymse elevar, og no var det planlagt tur òg for desse og ymse andre. Vi skulle opp i vårt barndoms fjell, Vassfjellet, då vi oppriktig meiner at flyktningane bør bli kjende med lokalmiljøet og dei moglegheitene som finst der. Det er eit bratt, vått og uoversynleg fjell, men eit praktfullt fjell. Igjen skulle vi fungere som ein kjentmann, noko som resulterte i at vi bomma på den tiltenkte stigen, og måtte gå ein lang omkrok fram til målet. Men elevane forstod jo ikkje kva som skjedde, dei var berre sjeleglade då vi langt om lenge kom fram til rasteplassen. Nokon hadde med ein høgtalar som spela lifleg arabisk jazz, og alt var frygd og gaman. Attende gjekk vi ein annan veg, så dette vart verkeleg ein flott og helsebringande runde i svært vakkert Melhus-vêr.

Torsdag var det duka for den store felles sumaravslutninga for heile skulen. Denne skulle føregå på ikkje ukjende Horg bygdatun, med ymse aktivitetar heile dagen igjennom. Underteikna og ein glimrande kollega hadde eit særleg tungt ansvar: potetlaup, sekkelaup og tautrekking. Dette vekte stor åtgaum, men det gjorde vel eigentleg alle aktivitetane, frå hauk og due til Twister. Det vart grilla, og som venta var det berre tull av oss å ha med eigen grillmat, for ein blir alltid påspandert i bøtter og spann av elevane. Det var dei vel unt å grille potetane frå potetlaupet, for å seia det slik. Så fylgde utdeling av vitnemål og ymse prøveresultat til dei som venta på slikt, og ramma for dagen var såpass hyggeleg at ingen vart særleg sure, sjølv om karakterar og resultat nok kunne variere. Tradisjonen tru vart alt avslutta med eit samansurium av arabisk, kurdisk og eritreisk dans, der den norske dansinga som vanleg var den absolutt lammaste: ein tarveleg jenka, deretter macarena. Viss nokon av dykk vurderer å sjå ei filminnspeling av det sistnemnde: Ikkje gjer det.

Uansett var det ei fortryllande avslutning på ei fortryllande veke og eit nokså fortryllande år, men vi må innrømme at dagen òg var vemodig – ikkje berre på grunn av dei svært elskverdige elevane som ikkje kjem attende i august, men òg på grunn av selskapet vi heldt på skulen om ettermiddagen: Kjær kollega Unni Mette går av med pensjon, fred vere med hennar minne. Vi må innrømme at vi har likt det kvinnemennesket frå dagen vi byrja på vaksenopplæringa. At ho er ein glimrande lærar er heva over tvil, men i den kollegiale kvardagen er det sjølvsagt vel så viktig at ein person bidreg til trivselen. Ho har ein noko underleg og kryptisk humor, som nok kan gå over hovudet på einskilde. Men sjølve meiner vi å forstå han så godt som råd er, og det har gjeve oss tallause morosame stunder saman med Unni Mette. Av mange sterke sitat vi kunne ha trekt fram, vart vi særleg fascinerte over orda hennar idet ein eritreisk eks-elev stakk hovudet innom kontoret for å helse på: "Så triveleg å sjå deg! Du har då vorte så brun! Har du vore i Syden?" Vi fryktar at dei andre pensjonistane kan bli for tørre, vrange, keisame og sedate for henne, men på den andre sida: Er det nokon som kan stramme dei opp og lære dei kva normer og reglar som gjeld i det norske samfunnet, må det vera henne.

Unni Mette, til venstre, spegla i ei mystisk, botnlaus myrtjørn i Vassfjellet. Sidan har ingen sett henne. 

Fredagen var det planleggingsdag for lærarane, som i praksis skulle vera ryddedag, på grunn av planlagde omstruktureringar av arbeidsareala. Diverre vart vi ramma av sjukt barn, og måtte "sitte på hjem", som elevane har ein lei tendens til å seia. Vi fekk difor ikkje sagt god sumar til alle gode kollegaer, men vi kan jo gjera det her i staden. Tusen takk for året; vi gler oss til det neste.