Sumar på hall

To eller tri har venteleg sakna ein artikkel frå sumarbridgen, som vi faktisk produserte heile to artiklar ifrå i det Herrens år fjor. Her kjem omsider eit resymé frå i år, seint, men dårleg. Jamvel om du ikkje spelar bridge, må du gjerne lesa vidare. Dette oppkoket er nemleg nokså fritt for teknikalitetar, og høver såleis for ikkje-bridgespelarar òg, sjølv om innhaldet sikkert kan verke absurd, uforståeleg og skremmande.

Det kan kanskje fortone seg for dykk som at vi overhovudet ikkje har spela sumarbridge i år, men det har vi. Det var berre det at alt vart så frykteleg feil for oss, vi fekk det fullstendig om bakfoten heilt frå starten av. På den aller fyrste kvelden vår, i midten av mai, spela vi med den ikkje ukjende jarnbanearbeidaren John Kristen Våge. Denne vann vi i klårt, og dimed visste vi allereie at laupet var køyrd: Med ein slik storscore i botnen, sa det seg sjølv at flaksgrisen Våge kom til å vinne sumarbridgen i Bridgehuset 2018. Det vart altså frå start eit spel om andreplassen, den fyrste taparplassen. Sidan tok vi heile to kveldar med den kjende psykop, orsak, psykiater Aksel Hornslien, og hadde ikkje hellet med oss nokre av gongene. Som ein revansje tenkte vi å trø til med ein skikkeleg kalaskveld i lag med vår sporadiske makker gjennom mange år, matematikklærar Karl Morten Lunna. Men her gjorde vi den katastrofale feilen å køyre bil til spelinga, noko vi aldri har vore dumme nok til å gjera før. Ikkje berre vart vi veldig oppskjørta av den stressande trafikken ned mot sentrum, men i tillegg måtte vi altså sitja og gruve oss for heimturen, utan utsikt til eingong å kunne roe nervane fyrst, med den sedvanlege stensildrinken på Kafé 3B etter spelinga. Prosenten vår på bridgen vart på line med prosenten på Munkholm. Langt pokker ut på sumaren hadde vi altså berre tri teljande scorar, for berre éin score med kvar makker kan jo stå i samandraget, og desse tri var i sum elendige. Vi kjende oss demotiverte, ja, rett og slett ferdige med heile sumarbridgen.

Samstundes var det eitt særskilt bridgeandlet som nattstøtt heimsøkte mareritta våre, og det var oppsynet på inkassoinnkrevjar Bjørn Erik Althe. Han spurde oss allereie i fjor om å ta ein sumarbridge, men det passa oss aldri då. No i 2018 byrja vi frykte at kravet hans om sumarbridge fort kunne gå til inkasso, og vi bestemte oss for å skjera igjennom og få saka unnagjort. Så veike som prestasjonane våre hadde vore så langt i tevlinga, skreid vi til verket heilt utan forventningar. Vi var berre sjeleglade for å sleppe å køyre nedover igjen, då Althe kom og henta oss. Med seg i bilen hadde han sin noko fastare makker, brevdueoppdrettar og professor emeritus i kjemi Preben Cato Stabell Mørk. For aftanen skulle han spela med pensjonert dynamittforvaltar Jostein Ramberg, som sat i lag med oss i baksetet. Vi og Ramberg heldt oss svært rolege, ja, tafatte. Mørk og Althe, derimot, heldt eit leven av kataklysmiske proporsjonar i framsetet: Ein gong på 70-talet hadde nemleg Mørk fått eit inkassokrav imot seg, etter seiande fordi straumselskapet hadde vore altfor seine med å sende ut den opprinnelege fakturaen, noko han enno på ingen måte har gløymt eller tilgjeve. Althe gjekk truleg i barnehagen den gongen, men Mørk heldt han likevel personleg ansvarleg for heile tragedien. Althe nekta for så vidt ikkje for å vera innblanda i saka, men han argumenterte knallhardt for at skulda for fadesen openbert måtte liggje hjå Mørk sjølv, då inkassoselskapa er ufeilbarlege. Det krev sin mann å tala ein fetert professor midt imot, ikkje minst når vedkomande òg har vore ei stor stjerne innan bridgen. Så vi fekk ein fornya respekt for Althe under denne køyreturen, og dimed gjekk det òg sjokkerande bra med spelinga vår.

For ei ulykke! På grunn av denne glimrande prestasjonen, ein av våre sterkaste nokon gong, hamna vi likevel "i poss" i samandraget før den aller siste sumarbridgekvelden. Vi rekna på det, og drog den slutninga at vi knapt trong over middels på denne aftanen for å ende i premierekkja. Så mange kroner hadde vi allereie investert i sumarbridgen 2018, at det ville vore for gale å ikkje gjera eit siste forsøk på å få med seg ein premie. Under den heidundrande aftanen med Althe vart vi forresten litt oppelda ved kjensla av kor artig det ein sjeldan gong kan vera å spela bridge, så vi vurderte faktisk seriøst eit tilbod som melde seg frå den kjende ungdomsskulelærar Jørgen "Jøgge" "Molbo" Molberg om å spela med han i lagtevlinga under Steinkjer cup komande helg. Det vart avtala at vi to skulle ta den siste sumarbridgen som ei øving til tevlinga på Innherad. Med ein så god makker var det vanskeleg, sjølv for oss, å unngå middelsstreken. Åttandeplass i samandraget gav akkurat den siste premien, kr. 500. Når vi altså har spela seks sumarbridgar à kr. 80, og i tillegg hatt utgifter til transport og øl/lettøl, kan det ikkje stikkast under stol at årets sumarbridge vart eit gedigent tapsprosjekt for oss, ikkje minst emosjonelt. Men det hadde sjølvsagt vorte endå mykje verre om vi ikkje hadde hamna i premiane. De kan jo gisse fyrst, og så sjå på lista, kven som stakk av med sigeren ...

John Kristen Våge med fyrstepremien frå årets sumarbridge i Bridgehuset. Han kan openbert pensjonere seg no, men er så glad i å reise rundt og representere Noreg i dei internasjonale jarnbanebridgemeisterskapane at han nok held fram i jobben sin som pukkgravar i mange tiår enno. I ungdomsåra våre spanderte du mang ein øl på oss, John, og vi veit vi sa at vi skulle spandere ein på deg ein dag, men no kan vi vel kanskje sleppe? Fotografi ved Haldis Guttormsen. 

Vi spurde nyleg den ein gong så aktive og velspelande EDB-seminarist Tor-Ove Reistad om kvifor han har slutta med bridge. "Eg veit," svara han, "at om eg berre møter opp på ein einaste liten sumarbridge att, vil eg straks bli fanga i årevis i eit garn av førespurnader om sumarbridgar og klubbkveldar og rundekampar og det som verre er, frå den eine tullingen verre enn den andre." Han nemnde nokre konkrete namn òg, utan at vi skal repetere desse her. Litt såleis var det altså med oss og Steinkjer. Men det var forbausande morosamt å spela der inne, bortsett då frå den siste kampen, då vi surra vekk ytterlegare 1250 kr. i premiepengar. Men vi kom på andreplass, og fekk med oss ein fin slant likevel. Takk til Molberg, og takk til lagkameratane, kraftmogul Glenn Frode Grøtheim og profesjonell gambler Johan Petter Tøndel.

Ein fredeleg seinsumarsundag i vårt nye fylkes administrasjonssentrum verkar kanskje som ei verdig avslutning på årets sumarbridgeinferno? Nei då. Sumaren er kanskje over her nord i fylket, men i Soknedal varar han enno i fleire veker, heilt ut september. Vi skal ha ein siste sumarbridge der oppe no snart, i lag med einbeit fysioterapeut Stein Bjerkset, ein slags tradisjon. Med ei god avslutning har han faktisk moglegheiter til å vinne samandraget der i dalen, og det har vi tenkt å hindre han ifrå. Ha ein flott bridgehaust, ludomane desperadoar.

På beina

Vi har vore i ei særstilling dei siste vekene, fordi vi framleis har att litt av den såkalla papapermisjonen vår, samstundes som dottera vår så smått har byrja i barnehagen. Dimed har vi nokre timar kvar dag der vi i prinsippet kan gjera kva i granskogen vi vil. Uvane som vi er med ein slik luksus, maktar vi naturlegvis ikkje å forvalte han på eit fornuftig vis, og har stort sett greidd å skusle vekk kvar einaste sekund til no. Som til dømes forleden dag, som er den vi skal fortelja om her, då vi fekk det innfallet at vi skulle gå til byen. Gå, altså, ikkje ta buss, noko som er vesentleg raskare. Ikkje nok med dét, vi ynskte endåtil å styre unna den sterkt trafikkerte beinvegen, og i staden velja ei meir obskur og snirklete rute.

Dei som no trur at vi skriv dette for å skryte av den ekstremt sporty stilen vår, tek grundig feil. Nei, vi skriv det for å skryte av den utsøkte evna vi har til planlegging og strukturalistisk tankegang, kort sagt genialitet. Føremålet med denne vandringa var nemleg ikkje berre ein-, to-, tri- eller firedelt, men heile femdelt. Një: Vi følte at vi trong litt stoff til denne bloggen, der det har vore tynt med oppdateringar i lengre tid, og vi tenkte at vi sikkert kom til å oppdage eit eller anna nemneverdig langs vegen. Dy: Vi ynskte å kjøpe peparrot og pastinakk til ein slags middagsrett, som riktig nok skulle syne seg å bli ganske medioker. Grunna omorganisering har Coop-butikken på RS, Risvollansenteret, mangla jamvel desse elementære matvarene i det siste. Tre: Vi hadde fått i oppgåve av sambuaren vår å byte eit uhøveleg klesplagg tilhøyrande dotter vår, mot ein tilgodelapp på ein barneklesbutikk. Katër: Vi ynskte å intervjue ei samestudine med sikte på ein artikkel i avisa Ságat om Saemien Studeenth Tråantesne, samisk studentforeining i Trondheim, og hadde avtalt å møte henne i sentrum. Pesë: Vi ville gjerne spare pengane det kostar for bussbillett ned til byen, og heller berre ta bussen opp att. 37 kroner er mykje pengar i 2018.

Mange vil kjenne oss som typen som liker å sitja, sitja inne og pimpe når sola skin. Men det kan vera interessant å sjå på tilhøva utomhus òg. På denne turen fekk vi faktisk oppleva nokre delar av byen vi knapt nok har kjent til tidlegare, fordi dei er så avsidesliggjande, nemleg Vestlia og Othilienborg. Vi meinte å ta forlokkande bilete derifrå med smarttelefonen vi nyleg har vorte påtvinga, men den hersens tingesten dreiv og sette seg sjølv i flymodus, så det vart ikkje noko av det. Det var ikkje før vi plutseleg og mirakuløst dukka opp på Moholt, at telefonen fann det for godt å gå ut av flymodus att.

Undergang under E6 på Moholt. Det var ikkje dette vi eigentleg tenkte å ta bilete av, men slik vart det altså, då den fordømde telefonen i det lengste var i flymodus. 

Deretter gjekk det slag i slag bortover mot Valentinlyst og Tyholt, gamle og kjære trakter for oss. Her låg nemleg kjellaren vi budde i då vi fyrst kom til Trondheim som bondestudentar. Men han er sikkert fylt att med sement for lengst, og vi ville ikkje risikere å få humøret øydelagt ved å gå nedom der. Vi snakka ikkje til nokon, men vi nikka til fleire, ikkje minst mange dyr. Ja, vi såg faktisk både brunsnigel, kråke, ku og hest under vandringa, sistnemnde både ståande og sitjande. Vi ordna oss så vi kom ned forbi Festningen, eit anna vakkert område. Men opphaldet her vart diverre skjemma av ein slags festival dei dreiv og planla, med eit skyhøgt støyvolum allereie under øvingane. Når vi blir åtekne av Iran, som alle ser ut til å frykte no, skal festningsverket vårt altså forsvarast av fulle folk som ikkje høyrer bombene for berre diskomusikk. Godt å vita!

Blinkskot: Nidarosdomen og Kristiansten festning i eitt og same bilete. De skal vera glade for at dette er eit bilete og ikkje ein film med lyd, for det var reint hustrig kva katzenjammer som skar oss i øyro der vi stod og fikla for å få telefonen ut av flymodus.

Internett estimerte på førehand éin time og sju minutt på den beinaste vegen frå Risvollan ned til sentrum. Men vi brukte nesten nøyaktig så lang tid inkludert alle omvegane og alle gongene vi gjekk feil og måtte snu, og ikkje mist alle pausane vi måtte ta for å prøve å få telefonen ut av flymodus. Hadde vi hatt ein stegteljar, ville han nok ha synt ein del steg, men det har vi ikkje, og det skal vi aldri få. Men vi kjende at vandringa tæra på isteren, det gjorde vi, og vel framme i sentrum måtte vi omgåande utjamne energitapet ved å eta ein enormt god lunsj på kafeen Thai Thai på Trondheim torg. Det var såkalla buffe, endåtil med kaffi og kaker inkludert.

Ved målet, der og då ein lykkeleg augneblink. I ettertid ser vi at telefonen på dette tidspunktet openbert var på veg inn i flymodus att, og der er han enno.

Endå ein strek i gleda skulle det diverre vi bli: Vi fann pastinakk, men peparrot greidde vi ikkje å lokalisere på ein einaste butikk i heile Trondheim sentrum. Noreg, det siste u-land! Likevel, alt i alt var det ein vill og poetisk tur vi seint vil gløyme. Takk til føtene, skorne og grunnen under dei.

Shabbat shalom

Som ingen vil hugse, omtalte vi for to år sidan ei såkalla byvandring i det jødiske Trondheim, i regi av vår bridgeven rabbi Ralph "Raffe" Buchmann og historikar Terje Bratberg. Dette var alt vi den gongen fekk med oss av den årvisse Jødisk kulturfestival. I fjor vart det ingenting overhovudet for vår del, men i år ynskte vi ein revansje. Så vi kika litt på programmet, og oppdaga noko som verka svært forlokkande fredag aftan, nemleg ei vaskekte jødisk sabbatsfeiring. Her kunne vi slå ein haug med fluger i ein smekk: Så lenge det ordna seg med barnevakt, kunne vi ta sambuaren vår med på noko passeleg romantisk, samstundes som vi igjen kunne glede Buchmann med vårt nærvær, glede oss sjølve med mat og vin, og til overmål lære om kultur, religion og anna. Så vi tinga to billettar, og susa nedover til Hotell Augustin i seinsumarsola.

Vi veit jo at mange av dykk er kritiske til Israel av relativt sosialistiske årsaker, medan andre av dykk er reine nazistar. Sjølve var vi sterkt israelsvenlege i barndommen og ungdommen, men kva kunne vi for det, oppvaksne som vi var i ein pinsekarismatisk heim. Alt vi høyrde var shalom, halleluja, hosianna, maranata, "Gå, Sion, din konung att möta, / Jerusalem, gläds åt din Gud," og så seint som i 2008 var vi faktisk i eit blautkakeselskap i Sandgata i samband med staten Israels 60-årsjubileum. Med åra har vi heldigvis byrja sjå ting frå fleire sider. Det er ingen tvil om at mykje av det Israel driv med er høgst kritikkverdig, og at så mange kristne er så opptekne av å forsvare denne staten som strengt teke har svært lite med kristendommen å gjera, framstår for oss som ein smule merkeleg. Samstundes er det liten grunn til at vi skal skrive om Israel her, for det er heldigvis ikkje slik at dei jødane som framleis bur i andre land, naudsynlegvis ber ansvaret for syndene til staten Israel. Det går altså fint an å vera ein ven av den jødiske kulturhistoria, som jo må seiast å vera uhyre interessant, utan å vera ein støttespelar for den israelske krigsmakta. At det blir arrangert ein jødisk kulturfestival i Trondheim, med den lange jødiske historia her i byen, er i grunnen berre på sin plass.

Mames Babegenush, briljant dansk klezmerband med mellom anna dragspel og flygelhorn.

Buchmann møtte oss så å seia i døra på Hotell Augustin. Han og dei mest ihuga hadde sjølvsagt allereie vore på gudsteneste i synagogen, dit vi diverre var forhindra frå å dra. Ved langborda måtte Raffe naturlegvis sitja i lag med sjølve sjefsjøden, Ervin Kohn frå Oslo, som hadde ansvar for å leie publikum gjennom kveldens seremoniell, med ymse songar på hebraisk, signingar av vinen og fletteloffen, og så bortetter. Til vederlag kom Buchmann bort til oss under forretten, gefillte fisch, ei form for kalde saltfiskballar, for å forsikre oss om at vi åt godt av vår chrain, eit tilbehøyr laga av peparrot, gjeve farge av raudbetar. Dette kan vera litt kvast, men Buchmann visste openbert ikkje kor glade vi er i wasabi, for vi fann denne greia aldeles utsøkt, som alt anna som har med peparrot å gjera. Hovudretten var salt lammekjøt og gjekk under namnet brust, nok eit jiddisk ord, då heile måltidet jo hadde opphav i eit nord- og austeuropeisk eller såkalla askenasisk jødisk miljø. Til dessert fylgde ei snedig greia kalle kugel, kald bandspaghetti sydd i hopp til ein slags muffin, krydra med kanel og greier, nokså fiffig. Jødane er ikkje fråhaldsfolk, som de veit, så ein trong ikkje sitja tyrst heller. Til overmål var det fleire underhaldningsinnslag, frå ymse musikantar som skulle opptre i større skala vidare under festivalen. Det var fyrst ein verdskjent klezmerfiolinist frå New York kalla Alicia Svigal, dinest det sprudlande ensemblet Kleztory frå Canada, og så det danske bandet Mames Babegenush. Vi liker klezmermusikken svært godt, han er mildt sagt livleg, og minner ikkje så reint lite om sigøynarmusikken far vår pla spela frå rumenske videokassettar, der alt vart kaos då ein masse høns plutseleg kom flygande opp frå ei kurv i salen og inn i skjermbiletet. Men tankane går saktens òg til Isaak Babel, Fortellinger fra Odessa, eller for den del Jonathan Safran Foers elleville Alt blir klart og betydelig. Neste år vonar vi det blir Matisyahu. Den jødiske kulturen er rett og slett eventyrleg rik, det kan ikkje stikkast under stol. Vi skulle ha reist oss og dansa, men ville ikkje risikere at den nokså laustsitjande kippaen ramla av hovudet vårt. Det gode var at vi då hadde nokre krefter att også etter arrangementet, til å gå og ta ein drink med Vilde, og fordøye dei mange tusen inntrykka.

Frå dei mange til dei fåe

Vi studerte i vår tid nordisk litteratur, og det er jo flott det. Men ein kan bli litt metta, for kva er det eigentleg folk skriv litteratur om her på berget? Luksusproblem, stort sett berre luksusproblem. Fåe i Noreg har anna enn luksusproblem. Då reknar vi med oss sjølve, naturlegvis, vi er truleg dei mest forvente, sybarittiske og innbilske av alle, skriv ikkje om anna enn tull og tøys, men prøver å framstille det som "viktig", "interessant", "klokt". Poenget er: Det løner seg sannsynlegvis å lesa bøker av utlendingar, og då meiner vi veldig utanlandske utlendingar, ikkje andre skandinavar, vesteuropearar, vestlege. Då kan ein lære om dei interessante delane av verda, der folk verkeleg har verkelege problem å stri med. Vi vil seia det så sterkt at jo lengre unna Noreg ein forfattar har opphavet sitt, di betre. No skal det seiast at Trondheims antipode ligg langt pokker i vald i Sørishavet ein stad imellom New Zealand og Antarktis, men de forstår kva vi meiner.

Aberet er at mange bøker frå fjerne himmelstrok aldri blir omsette til eit tungemål ein som nordmann kan fatte kvidderet av. Men det hender heldigvis at nokon tek seg bryet med å gjera eit slikt storarbeid. I tilfellet Mann, tiger, som boka heiter på norsk, har omsetjinga riktig nok gått via engelsk. Det er forståeleg, for kor mange i Noreg meistrar indonesisk? Forfattaren av denne fantastiske romanen, Eka Kurniawan, kjem nemleg frå Java. Labodalih Sembiring har omsett verket til engelsk, Hedda Vormeland førd det vidare til norsk.

Briljant roman. Eka Kurniawans Mann, tiger.

Det er betre at de set dykk ned og les boka, enn at vi skal lire av oss eit voluminøst handlingsreferat og ein kvasiintellektuell analyse. Men vi kan seia såpass at romanen krinsar kring eit drap. Men det er inga tradisjonell kriminalhistorie, for vi får vita namn på både mordaren og offeret i fyrst setning. Likevel held forfattaren oss fanga i grepet sitt, idet han meisterleg manar fram den triste familiehistoria som gjer den unge hovudpersonen til drapsmann. Språket er rett på sak, poengtert og pregnant, og likevel gjev Kurniawan eit tillitvekkjande bilete av eit heilt lokalsamfunn, og av ein kultur vi for vår del veit altfor lite om. Vi skal på ingen måte påstå at heile Indonesia kan lesast inn i denne eine romanen, for det dreier seg trass alt om eit enormt land både i utstrekning, folketal og kulturell diversitet. Di smartare er det jo å skjerpe sansane og fylgje med, når det byd seg ein sjeldsynt sjanse til å få eit innblikk i denne store, fjerne øynasjonen.

Det romanen i botn og grunn handlar om, er vel å merkje internasjonalt. Vi kan oppsummere det med eit einaste ord, fattigdom.  Heilt konkret materiell og økonomisk fattigdom, av det slaget som var utbreidd i Noreg for ikkje lenge sidan, og som framleis held enorme folkemengder nede den dag i dag. Sjølv om dei forskjellige karakterane i romanen har varierande motiv for dei negative handlingsmønstra sine, er det fattigdommen, og avgrunnen mellom dei fattige og dei rike, som driv forteljinga fram mot katastrofen ho både byrjar med og sluttar med. Her i Noreg kan vi skrive så blekket fyk om tidsklemma i kvardagslivet og kjønnsrollefordelinga i ekteskapet og det evinnelege spetakkelet i sosiale media. Vi har mat, hus og klede, hyggelege og interessante jobbar, masser av innhaldsrik fritid, og alt dette basale tek vi for gjeve, for noko vi fortener og har rett på. Men om ein bur i ei rønne og knapt har mat til seg sjølv og ungane sine, korleis skal ein då makte å skrive bøker? I Mann, tiger har Kurniawan greidd eit sant kunststykke, nemleg å gje ei røyst til nokre av desse "jordas fordømde", for å bruke Franz Fanons mest kjende frase. Dei finst det uhorveleg mange av, men kor ofte les vi skjønnlitteratur som handlar om dei?

Gudar i buskane

Det er veldig artig å kjenne ein del musikalske menneske. "All kunst strever etter å bli musikk," skriv Lars Norén, "også musikken." Ikkje at vi skal skryte på oss å vera kunstnarar. Men vi liker jo å skrive, som de smerteleg har registrert, og den beste sjansen vår for å nå eit publikum av ein viss storleik, er nok å få det vi skriv omsett i musikk. Då treng vi hjelp av vener, for sjølve kan vi lite eller ingenting om musikk. Vi liker å høyre forskjellige artistar og instrument, naturlegvis, vi vil påstå at vi har ein allsidig musikalsk smak. Men vi veit ikkje skilnad på ein einstroken giss og ein punktert ass, for å seia det såleis. 

Vår gode ven operasongaren Sverre Johan Aal, som vi opprinneleg kjenner gjennom bridgen, har opp gjennom åra engasjert oss i nokre småe og litt større skriveoppdrag, der målet har vore å gjera det skrivne til musikk. Etter vår meining er han ein framifrå tekstforfattar sjølv òg, korleis skulle han elles kunne prestere fylgjande line i ei omsetjing av Mozarts kjende katalogarie til trøndersk: "Det e alle slags damer, / både negra og samer." Men han meiner openbert at vi har det vesle ekstra. Difor fekk vi førespurnad om å skrive libretto til ein opera han kunne setja opp i heimbygda si, Øvre Kvam i Steinkjer kommune.

Vi var ikkje tunge å be, sjølv om vi fyrst ikkje hadde aning om kva vi skulle skrive om. Men vi måtte tenkje i retning humor, ikkje for avansert, noko som kunne gjerast visuelt og fengjande for alle slags damer, både negra og samer, og for alskens menn òg for den del. Tilfeldigvis hadde vi på den tida nettopp fått Knut Ødegårds nyomsetjingar av diverse Edda i julegåve, og det slo oss at den gode, gamle Trymskvida kunne vera noko. Dimed var det gjort. Aals songarkollega Simon-André Jacobsen fekk i oppgåve å komponere musikken, og vi byrja lire av oss tekstar han kunne vri sin musikalske hjerne ikring. Ein god del fram og attende måtte det nesten bli, for vi er ikkje akkurat meritterte librettistar, og det ordtunge babbelet vårt kunne nok stundom vera vanskeleg for komponisten å ta seg fram i. Men det vart eit sluttprodukt til slutt, eit vi ikkje følte at vi trong å skjemmast av, jamvel om teksten inneheldt ein del formuleringar så skammelege at vi aldri sjølve ville teke dei i munnen vår.

Frå bryllaupsfesten. Siv, ståande, held tale til si venninne Frøya, eigentleg Tor. Til venstre Loke, bortom Tor den forventningsfulle brudgommen Trym. På flankane sit bryllaupsgjestar, svigermor, prest, klokkar og meir. Foto ved regissøren.

Alle kjenner vel soga i Trymskvida, som i operaen ikkje avveik nemneverdig frå originalteksten: Jotnen Trym (Sverre Johan Aal) stel hamaren til Tor (Lars Eggen). Trym krev den fagre Frøya til vederlag om han skal gje Mjølner attende. Men Frøya figurerer ikkje eingong på scena, så uaktuelt er det for henne å gifte seg med ein jotun. Gode råd er dyre, men heldigvis kjem den utspekulerte Loke (Simon-André Jacobsen) på at det går an å kle ut Tor som Frøya. Tors koleriske kone Siv (Nina Sætherhaug) har òg ein stor finger med i spelet. I andre akt kjem den løyndomsfulle guddommelege trioen til Jotunheimen, der det skal haldast bryllaupsfest. Her er det duka for full kulturell forvirring, kva gjeld manerar, språk, religion og ikkje minst kjønn.

Meir treng neppe seiast om handlinga. Vi blanda oss heller ikkje nemneverdig borti regien. Den profesjonelle Marit Grytnes Dullaert frå Kristiansund gjorde den jobben, og godt var det, for resultatet vart etter vår meining glimrande. Musikk og song sat naturlegvis som støypt, med Lars Eggens hustru Eva Holm Foosnæs bak klaveret. Både dei profesjonelle aktørane og dei mange amatørane frå Kvams kormiljø gjorde dertil sterke skodespelartradisjonar, og spesielt det fysiske artisteriet mesmeriserte oss. Den tidlegare ballettdansarinna Dullaert må ha hatt nokre svært effektive triks i ermet. Publikum såg stort sett ut til å vera nøgde, og billettsalet gjekk i grunnen bra til alle dei tri førestillingane. Sjølve køyrde vi oppover til fredagsshowet, og fekk etterpå vera med på feiringa bak sceneteppe i Skauna ungdomshus. Der var det nokon som trakk opp Trønderavisas blodferske melding av operaen, og den verka heldigvis positiv. "Imponerende buskopera," var ei utheva formulering. Riktig nok er vi usikre på kva som ligg i dette merkverdige uttrykket "buskopera", men personleg har vi alltid vore opptekne av flora, og forskjellige typar buskas tenkjer vi på som utelukkande eit pluss. Vi vil avslutte med eit lite utdrag frå librettoen, den forkledde Tors tale til brudgommgen. Dette er stor lyrikk, så hald dykk fast.

Ekteskapet det forvandlar
alt som er kult og bra
til eit forferdeleg rot.
Ekteskapet det handlar
om å gje og om å ta,
og endå overleve.
Den eine strekkjer ut ein fot.
Den andre tek imot,
og svarar med ein neve. 

Vi to kan aldri einast.
Såleis må det vera.
Vi har ikkje same kropp.
Min er vakrast, reinast.
Finst ingenting å gjera
med allnaturens lover.
Mannen er ein diger flopp,
og kvinna er på topp
når samlivet er over. 

Og presten sa: "Tralalala"

Apropos tur, i samband med sumaren tenkte vi det kunne høve å ta ein tur i lag med sambuaren vår òg. Barnet har heldigvis ein del besteforeldre som villige til å ta seg av henne, og på lengre sikt er det jo gunstig for dei at vi bergar parforholdet. Men vi visste at vi ikkje kunne bli borte så lenge, og vi byrja tenkje: Kvar, innanfor rimeleg fråstand, har vi aldri vore før? Det var slik vi kom opp med Kristiansund, ein by som ligg berre ei kort båtreise frå Trondheim, men der vi likevel aldri har sett beina våre! Vi nemnde forresten planane for mor vår, og ho fekk ein velfortent psykisk knekk, då ho skjøna kor grovt ho hadde svikta som mor ved aldri å ta oss med til Kristiansund.

Ikkje berre dét, ho har heller ikkje lærd oss det minste kvidder om dette Nordmøres Paris. Vi har utelukkande kjent byen gjennom Knutsen og Ludvigsens gamle monsterhit "Kristiansunds nasjonalsang", som vi har på ein kassett. Då vi no gjekk til denne kassetten for å førebu oss til turen, måtte vi konstatere at teksten eigentleg seier fint lite om sjølve byen Kristiansund, for ikkje å nemne kulturen og historia hans. Vi tolkar det slik at skraphandlar Lund kjem frå Kristiansund, sidan det er dit Lina Larsen må dra når ho blir gravid med han. Men då har ho vel strengt teke ein grunn? Vi synst òg at bodskapen til Linas far er ein smule tvitydig. Han bed henne gløyme dei tunge sorgene sine, men konstaterer straks etterpå at "så mang en stund / med unge Lund / har blitt din skjebne". Kvifor heiter det eigentleg då i neste vers at "det er sant / at sorgen vant"? Kva er sorga? Barnet som smiler søtt? Og denne Lina Larsen, kven ho no eigentleg er for nokon, snur ho verkeleg ryggen til heimen sin før ho blir med barn? Eller er dette ei omskriving av den eigentlege kronologien, gjort av reint litterære omsyn?

Kort sagt sat vi att med fleire spørsmål enn svar etter å ha freista analysere denne teksten, og då vi gjekk på hurtigbåten i Trondheim, ana vi lite eller ingenting om kva vi segla til. Men det er for så vidt ikkje eit dumt å ha eit ope sinn. Reisa var i seg sjølv svært vederkvegande, for vi har aldri tidlegare vore med denne båten lengre enn til Hitra, og det òg må vera minst hundre år sidan. Men no fekk vi oppleva både Kjørsvikbugen ved Tjeldbergodden, historiske Edøya sørom Smøla, og med kikerten vår såg vi faktisk heilt ut til det gamle fiskeværet Grip. For Vilde var ikkje dette så spesielt, ho har vore på Grip og sunge, men heller ikkje ho hugsa stort av Kristiansund.

Like vindfullt som stemningsfullt i kystparadiset Kristiansund. Nordlandet sett frå Kirklandet. 

Vi har alltid vore kritiske til flate byar, dei blir fort uoversynlege og avflata også kulturelt, så slik sett er Kristiansund uhyre perfekt, då store delar av byen er skråning. Det var mildt sagt fredeleg der ein torsdag aftan, men det er jo eigentleg like greitt. Dei mange tomme bygningane gav oss hyggelege assosiasjonar til tragiskvakre byar som Honningsvåg og Vardø. Men til vederlag er husa i Kristiansund svært fargerike, i ein slik grad at byen blir kalla "den polykrome". Dette er ein av mange interessante faktoidar som kan og bør nemnast om Kristiansund, men tok Knutsen og Ludvigsen seg bryet med å syngje så mykje som eit pip om noko slikt? Artig er det jo òg med ein by på tri forskjellige øyer, fire såkalla land, der ein nesten gratis kan ta ein skyssbåt imellom øyene. No i dag er folk så opptekne av bruer, men slike kan ofte skjemme landskapet, noko dei for så vidt òg gjer i Kristiansund. Demonstrativt heldt vi oss til den gamle såkalla sundbåten.

Elles er det jo spesielt klippfisken som står i fokus i Kristiansund. Av alle fiskar som sym i havet, trur vi at dette må vera favoritten vår, kanskje i lag med peparrøykt makrell. Det var difor berre naturleg at vi gjekk på ein betre restaurant og pakka i oss klippfisk, og ikkje minst vitja det spennande klippfiskmuseet. Så skulle vi sjølvsagt ha teke eit bilete av Vilde flankert av Klippfiskkjerringa, som står i statueform midt i sentrum av byen, men av ein eller annan grunn fall dette i klippfisk. Eit plaster på såret var det då vi smaka på den andre lokale spesialiteten, "fishan" eller fish and chips. Restauranten som serverte dette var vel snarare verre enn betre, men retten smaka uansett fortryllande, tralalala, spesielt med mengder av eddik og salt. 

Nyperosa blømer framfor Kristiansund mekaniske verksted på Gomalandet, der båten Jern-Erna ligg inne til reparasjon. Generelt har byen slite med verknadene av oljekrisa, og ikkje minst forskjellig anna elende. 

Kort sagt er det ingen tvil om at vi ynskjer oss attende til Kristiansund. Vi har òg ein intensjon om å ikkje svikte så kapitalt i foreldrerolla som det mor vår gjorde i denne saka. Vi gjev difor eit høgtideleg løfte her og no, til vår eiga dotter, om at ho skal få oppleva Kristiansund før vi døyr. Ho må berre bli litt større fyrst. Innan neste sumar veit ho vonleg å verdsetja smaken av klippfisk.

Ođđa geassi

Det kanskje aller mest rørande nokon nokon gong har sagt til oss, kom frå vårtorskefiskaren Trond Bårdsen frå Hammerfest, busett i Tromsø: "Hugs at det er i nord du høyrer til," sa han, ein gong då vi diverre måtte avslå tilbodet om å spela ei bridgetevling med han i Skittenelv eller Paddeby. Store ord, og dei kan nok diskuterast, men dei gav oss ei god kjensle. I ungdomsåra i heimbygda vår Melhus følte vi oss ofte mistilpasse fordi vi ikkje visste forskjell på eit spett og ei sleggje. I Royal Tunbridge Wells, der vi residerte eit år, vart vi ofte uglesette fordi sløyfa vår var av bomull og ikkje sateng. I Trondheim ... Ja, kva skal ein seia om Trondheim? Det er ein fin by, men mange her trur dei er så hippe, kule og frilynte, noko vi aldri kan bli. Så at nokon langt der oppe på tundraen har teke oss under vengene sine, vel, det vermer.

Vi tenkte difor at vi skulda det høge nord eit attersyn, sidan vi ikkje har vore der på nær to år. Det er så mange stader i denne vidstrekte landsdelen vi gjerne skulle vitja, men som småbarnsfar har ein ikkje så mykje ledig tid, så vi fann det naturleg å prioritere Lakselv, der vi trass alt har budd i halvtanna år. Mange vil finne det merkeleg å dra på ferie til ein fjerntliggjande liten tettstad som har vorte kåra til Noregs styggaste, når flybillettane kostar meir enn ei reise til Paris eller Roma. Men dei som seier dette, har nok ikkje vore i Lakselv, eller iallfall ikkje opplevd så mykje rart der som vi har gjort.

Vi var nøye med å tinge oss vindaugsplass på flyet til Tromsø, og på Langnes olboga vi oss fram gjennom boardingen vidare til Lakselv, for å vera sikre på å få vindaugsplass òg på det vesle Widerøe-flyet. Vi veit nemleg kor utruleg flott flyreisa oppover langs kysten kan vera, om ein sit ved vindauga og er heldig med vêret. Passar ein på å setja seg på den rette sida, noko vi sjølvsagt gjer, kan ein fort få skode både Røst og Værøy, Lofoten, Andøya, Senja, you name it, og vidare inn mot Finnmark både Nord-Fugløy og fjordane i Loppa, Sørøya, Stjernøya, Seiland og meir. Det finst knapt ei større glede enn å sjå ei øy eller ein fjord ovanfrå og vita av forma kva han eller ho heiter. Men akk, denne morgonen var skydekket tett, som det skulle bli verande det meste av helga. Hadde det i det minste vore slik at flyet til Lakselv tek den vakre mjølkeruta som til dømes flya til Kirkenes gjerne gjer, Hasvik–Hammerfest–Honningsvåg–Mehamn–Berlevåg–Vardø–Vadsø–Kirkenes, skulle vi ikkje klaga. Men til Banak er det anten direktefly, eller som no ei lita mellomlanding i Alta, der vi har vore ein million gonger før. Av Finnmarks 19 kommunar har vi enno berre sett beina våre i 17, vi manglar Hasvik og Berlevåg, og det held oss vakne om natta.

Vel framme på Banak var alle sorger heldigvis gløymde. Vår gode ven islendingen Atli Konráðsson, som arbeider som gymnaslektor og dessutan driv med islandshestar i Lakselv, venta oss utanfor. Han køyrde oss fyrst til vaksenopplæringa, der alle hadde teke sumarferie andre enn rektoren. Men det var hyggeleg å møte att henne, for tida då vi arbeidde under leiinga hennar, og var lærar for 15 einslege mindreårige asylsøkjarar frå Afghanistan, var spesiell både på godt og vondt. Ingen av desse gutane er i dag att i Lakselv, berre nokre fåe av dei er overhovudet i Noreg, for dei fleste fekk avslag på asylsøknaden sin og flykta deretter ned på kontinentet, der dei no er spreidde for alle vindar. Vi stakk òg bortom den vidaregåande skulen, der det òg var nokså sumarstengt og difor svært glissent, men vi fekk då konversert nokre gamle kollegaer over ein kopp utsøkt traktarkaffi. Så skulle vi berre ein liten tur innom Spar-butikken i sentrum for å kjøpe nokre forsyningar, men dette tok halve dagen: Bak kvar hylle, mellom kvar vare på butikken møtte vi ein gamal kjenning vi måtte prate med. Her var Liv Annie Johansen frå kvenforeininga, fjellvandraren og røyefiskaren Arne Gustav Sorgmunter, Roy Werner Johansen frå bridgeklubben og kraftlaget, berre for å nemne nokre.

Lakselv sentrum ei sumarnatt.

Atli hadde på førehand lova oss ei seng i stallen eller campingvogna, men dei fasilitetane vi i praksis fekk til del, gav oss kjensla av å vera på eit luksushotell i New York eller Berlin. Vi fekk vårt eige rom i annekset, ei leilegheit vi delte berre med Atlis islandske ven Karl eller Kalli, som var komen til bygda for å sko hestar og setja opp eit gjerde. Ein svært interessant karakter, som mellom anna overraska oss ved å høyre på Sveinbjörn Beinteinssons messing av Voluspå klokka halv fem om morgonen. Atlis fem ungar snakkar òg islandsk, jamvel om dei er oppvaksne i Noreg. Denne helga var riktig nok ikkje alle å sjå, men det seier seg sjølv at stemninga på garden stod i taket då Island skulle spela kamp mot Nigeria i fotball-VM. Eigentleg heiar vi alltid på det fattigaste landet, og sjølv om Island saktens har hatt sitt å stri med, burde vi her definitivt ha heia på Nigeria. Men det våga vi sjølvsagt ikkje i ein slik husstand, og vi tok òg aktivt i del i gravølet då Island tapte 2–0. Det var til slutt ikkje anna å gjera for å gjenvinne humøret enn å ta ein tur bort på puben. Vi må diverre seia puben i éintal: Før var det såleis at kroa Åstedet låg på den eine sida av E6-en og baren Bankers på den andre, slik at ein kunne gå imellom både sju og åtte gonger i laupet av ein kveld, men no har Åstedet kveldsstengt på grunn av ein vasslekkasje. I det minste vart det enkelt å velja, og vi fekk ein haug av gamle vener servert på eitt brett. Det var rett og slett veldig koseleg å stå ute på plattinga og nyte ein doven Mack, med utsyn over den nattestille E6-en. Riktig nok angra vi på at vi gløymde vinterjakka heime, vi hugsa rett og slett ikkje kor iskald sumaren kan vera i Porsanger. Den famøse midnattssola såg vi ingenting til, berre midnattsregn og midnattsvind.

Men tru ikkje at vi drog til Lakselv på noko slags partytur, fokus var snarare på kaffi og småkaker. Noko vi saknar i Trondheim, der alle lever etter klokka og alskens plikter og vanar, er å ganske enkelt kunne gå og sjå om folk er heime. Er dei der så er det hyggeleg, er dei borte så var det fint å spasere seg ein tur. I Trondheim må ei avtale om ein halvtimes treff gjerast to månader i forvegen, i Lakselv er det snarare norma å koma utan førevarsel, og dørene står ulåste, og det er uhøfleg å ringje på eller banke på, ein skal berre gå inn. Vår gamle granne Håkon Sigfred Utsi, forresten materialforvaltar i bridgeklubben, venta oss med fortreffeleg pulverkaffi. Han snakkar langsamt og ettertenksamt om eksistensielle tilhøve av typen røyr og sluk, lauv og gras. Den gamle trøndske matematikklæraren Dagfinn Bakken, gift med reinhaldar på den vidaregåande skulen Edel, stilte både med ei kanne kaffi, sjokoladekake og noko slags lefse. Desse to snakkar meir effektivt og konstant, hovudsakeleg om detaljar i fjern fortid, og det var òg lifleg å kunne sitja i ei sky av ekte tobakksrøyk for ein gongs skuld. Ved eit vatn langt oppe i fjellheimen venta familien Gran, som spanderte både bålkaffi og ei blautkake ein måtte eta med hendene. Her var dialogen relativt sett meir normal. Det same galdt i huset til familien Nicolaysen midt i Lakselv sentrum, der vi òg var venta av vår gode ven journalisten Bjørn Arne Johansen. Han har flytt frå Lakselv, bytt arbeidsplass frå sameavisa Ságat til den meir allmennmenneskelege Finnmark dagblad, men han unnsåg seg ikkje for å køyre nokre timar frå Hammerfest for å møte oss.

Bjørkeskogen, fjella og Rappafossen sett frå Saarela gard, dette òg midt på natta.

Noko vi heller ikkje skal underslå, er den emosjonelle tydinga det hadde for oss å sjå att sjølve landskapet i Porsanger. Det svarte huset vi budde i for nokre år sidan, låg midt i den tette bjørkeskogen på dalbotnen, med utsyn mot dei stupbratte, svarte fjella der store fossar fell ned mot elva, Lakselva som buktar seg langs høge sandmelar nordover mot fjorden, den lange, breie Porsangerfjorden med dei tusen småe og store øyene. Atli tok med oss og Kalli på ein køyretur utover langs austbreidda, til kvenbygda Børselv, som ligg i eit belte av kvit dolomitt, og er ein svært spesiell og historisk viktig stad. På returen tok vi ein avstikkar bortom Hamnbukt, der den kriseramma Porsanger kommune etter mange års men og om har fått etablert ein såkalla seawalk, som skal lette tilgangen til denne uvegsame lappmarka for enorme mengder cruiseskippassasjerar. Det har kosta eit utal millionar, så mange at kommunen på eitt tidspunkt vurderte å selja rådhuset for å få finansane i orden. Førebels er ikkje så mange turistar komne, og vi tviler kanskje litt på at dei nokon gong vil sjå den magien som vi ser i denne utkanten av kongeriket, dette kalde og noko dystre arktiske landskapet. Men ein veit jo aldri. Uansett kva som måtte hende, vil det ikkje verke inn på det spesielle tilhøvet vi sjølve har fått til Porsanger og Finnmark, og vi føler oss trygge på at det høge nord vil helse oss like hjarteleg velkomne den neste gongen vi kjem. Vi fekk nemleg eit teikn, natt til sundag, då vi gjekk ut på jordet for å sjå Atlis dotter freista temje ein nykomen islandshest: På himmelen i nordvest, ein stad over den mektige Rappafossen, kika sjølve midnattsola fram frå ei glipe mellom skyene. Det vara berre i ein augneblink, men likevel.